CZĘŚĆ 4
— To niemożliwe — powiedział Andriej.
Kobieta z banku nadal była na linii.
— Mam przed sobą wniosek z pańskim podpisem. Pożyczka została zaciągnięta na remont domu, ale środki wypłacono na rachunek należący do pani Galiny.
— Ja niczego nie podpisywałem — odpowiedział.
— W takim razie musi pan pilnie przyjść do oddziału z dokumentem tożsamości. Wniosek zawiera również kopię pańskiego dowodu.
Rozłączyłam się, zanim zdążył poprosić o więcej wyjaśnień.
Przy bramie zapadło ciężkie milczenie. Nie takie, które przynosi spokój. Takie, w którym każdy słyszy własny oddech i zaczyna rozumieć, że poprzedni dzień był dopiero początkiem.
Andriej odwrócił się do matki.
— Co zrobiłaś?
— Nie wiem, o czym mówisz.
— Bank powiedział, że jest wniosek z moim podpisem.
— Podpisywałeś wiele dokumentów, kiedy kupowaliśmy materiały.
— Nie dawałem ci prawa do zaciągania pożyczki na moje nazwisko.
— Wszystko było dla domu.
— Dla domu czy dla ciebie?
Galina zacisnęła palce na poręczy ganku. Perłowy kolczyk, który kupiłam jej na urodziny, kołysał się przy policzku.
— Gdyby nie ja, ten dom dawno by zniknął. Twój ojciec zostawił same długi. Ty nigdy nie miałeś odwagi się tym zająć.
Andriej spojrzał na mnie.
— Wiedziałaś, że moja matka ma długi?
— Wiedziałam, że prosi o pieniądze. Nie wiedziałam, że użyła twojego nazwiska.
— A mimo to przyjechałaś z ciężarówkami.
— Bo rachunki są moje. I dlatego, że wczoraj pokazałeś mi, jak wygląda twoja rodzina, kiedy uważa, że nie musisz już niczego dostawać.
Kierowca wyniósł skórzaną sofę. Galina krzyknęła:
— Zostawcie ją!
— Zapłaciłam za nią — powiedziałam.
— To prezent dla domu!
— Na fakturze widnieje moje nazwisko.
— Ale siedziała na niej cała rodzina!
— Możecie kupić sobie inną.
Ojciec położył na masce samochodu kopię umowy.
— Galino, ma pani dwie możliwości. Spłacić Mariny zobowiązanie wraz z odsetkami albo podpisać oświadczenie o przekazaniu jej połowy udziału. Nie będziemy dziś wynosić drzwi ani kaloryferów. Zabieramy wyłącznie ruchome rzeczy, które kupiła.
— Nie podpiszę niczego.
Notariuszka Elżbieta poprawiła okulary.
— W takim razie dokument zostanie złożony zgodnie z procedurą, a pani odpowie za niewykonanie umowy. To nie jest groźba. To skutek podpisu.
Andriej usiadł na niskim murku przy bramie. Jego biała koszula, ta sama, którą miał założyć na ślub, była pomięta pod szyją.
— Marina, proszę cię — powiedział.
— O co?
— Nie zabieraj wszystkiego.
— Nie zabieram wszystkiego. Zabieram to, za co zapłaciłam.
— To nadal jest dom mojej matki.
— A połowa należy do mnie na podstawie jej podpisu.
— Chcesz naprawdę zostać współwłaścicielką tego miejsca?
Spojrzałam na budynek. Przez lata widziałam w nim przyszłość: pokój dla dzieci, stół, przy którym mieliśmy świętować urodziny, ogród, w którym ojciec Andrieja miał kiedyś sadzić pomidory. Teraz widziałam przede wszystkim pęknięcie w fundamencie, ukryte pod świeżą farbą.
— Nie chcę tu mieszkać — odpowiedziałam. — Chcę, żebyś zrozumiał, że pieniądze nie były najgorszą rzeczą, którą mi zabraliście.
— Co więc było najgorsze?
— Przekonanie, że kiedy nadejdzie trudna chwila, staniesz obok mnie.
Jego twarz drgnęła.
— Bałem się matki.
Galina gwałtownie odwróciła głowę.
— Andriej!
— Bałem się, że wyrzuci mnie z domu. Bałem się, że sąsiedzi będą mówić. Bałem się, że stracę pracę, jeśli ktoś dowie się o długach. A potem wmówiłem sobie, że twoje milczenie jest ceną za spokój.
— I dlatego pozwoliłeś jej zamknąć przede mną bramę? — zapytałam.
— Tak.
Jedno słowo. Bez usprawiedliwienia.
Nie poczułam ulgi. Poczułam ciężar, który nagle przestał być mój.
Wtedy Galina weszła do domu i wróciła z cienką teczką.
— Mam jeszcze coś — powiedziała.
Położyła ją na masce samochodu.
W środku znajdowały się kopie przelewów. Nie tylko moich. Były tam również wpłaty od Andrieja, niewielkie, ale regularne. Przez ostatnie dwa lata przelewał matce część swojej pensji, a ona przedstawiała mi te pieniądze jako jego udział w remoncie.
Andriej patrzył na rachunki, jakby widział je pierwszy raz.
— Powiedziałaś, że moje pieniądze idą na spłatę kredytu.
— Szły na potrzeby domu.
— Na jakie potrzeby?
Galina nie odpowiedziała.
Notariuszka wyjęła z teczki jeszcze jedną kartkę.
— Pani Galino, tego dokumentu nie było w kopii przekazanej Marinie.
— To prywatny list.
— Jest podpisany i datowany.
Ojciec spojrzał na mnie.
— Chcesz, żebym go przeczytał?
Skinęłam głową.
Ojciec rozłożył papier. Był to list Galiny do kuzynki, napisany kilka miesięcy wcześniej. Galina przyznawała w nim, że od początku nie zamierzała dopuścić do przepisania domu na mnie. Pisała, że po ślubie Andriej miał przekonać mnie do dalszych przelewów, a kiedy urodzi nam się dziecko, „Marina nie będzie miała dokąd odejść”.
Andriej wstał.
— To planowałaś?
Galina zaczęła płakać, ale nie ze wstydu. Ze złości.
— Chciałam zabezpieczyć rodzinę!
— Chciałaś uwiązać ją pieniędzmi.
— Ty niczego nie potrafisz zbudować sam!
— Dlatego znalazłaś kogoś, kto zbuduje wszystko za mnie?
Nie odpowiedziała.
Andriej podszedł do mnie. Zatrzymał się po drugiej stronie bramy, dokładnie tam, gdzie dzień wcześniej stałam ja.
— Marina, nie wiem, jak to naprawić.
— Nie naprawisz tego słowami.
— Co mam zrobić?
— Powiedz prawdę bankowi. Podpisz oświadczenie, że nie miałeś wiedzy o pożyczce. Oddaj mi każdy dokument, który dotyczy moich pieniędzy. I nie proś mnie, żebym ratowała twoją matkę przed konsekwencjami jej decyzji.
Przymknął oczy.
— A jeśli to oznacza utratę domu?
— Dom został utracony wtedy, kiedy potraktowaliście mnie jak kogoś, kogo można trzymać za bramą.
Nie zabrałam połowy nieruchomości dla siebie. Umowa pozwalała mi to zrobić, ale złożyłam u notariuszki oświadczenie, że przejmuję udział wyłącznie po to, by doprowadzić do sprzedaży domu i odzyskać należne pieniądze. Resztę, po spłacie zadłużenia, miała otrzymać Galina.
Andriej nie rozumiał.
— Po tym wszystkim nadal zostawiasz jej część?
— Nie robię tego dla niej. Nie chcę budować swojego życia na cudzej ruinie.
— A co ze mną?
— Ty musisz zdecydować, czy jesteś synem swojej matki, czy człowiekiem, który potrafi ponieść własne decyzje.
Kilka dni później sprzedaż domu została uruchomiona. Nie było wielkiej sceny, kamer ani tłumu ludzi. Były za to rachunki, podpisy, bankowe wyjaśnienia i długie godziny, w których Galina po raz pierwszy musiała patrzeć na liczby zamiast na moje oczy.
Andriej złożył wyjaśnienia dotyczące podpisu. Okazało się, że Galina wykorzystała skan jego dokumentu, który kiedyś zostawił w domu. Nie uniknął odpowiedzialności za własną lekkomyślność, ale przestał oskarżać mnie o to, że odkryłam prawdę.
Mój pierścionek zaręczynowy oddałam mu w kopercie razem z kluczykiem do starej szafki, w której przechowywałam rachunki.
— Po co mi to? — zapytał.
— Żebyś pamiętał, że żadna rodzina nie zaczyna się od bramy. Zaczyna się od tego, co robisz, kiedy ktoś słabszy stoi po drugiej stronie.
Nie przyjął pierścionka od razu. Położył go na stole obok ostatniej faktury za remont kuchni.
— Wiem, że cię straciłem.
— Straciłeś coś wcześniej. Ja tylko przestałam udawać, że tego nie widzę.
Później odebrałam z magazynu stół, który kupiłam na nasze wspólne śniadania. Miał owalny blat i małe przypalenie przy jednej krawędzi, bo Andriej kiedyś zostawił na nim gorący garnek. Nie wyrzuciłam go.
Nie dlatego, że przypominał mi jego.
Przypominał mi kobietę, która przez lata płaciła za miejsce przy stole, a potem została zatrzymana przed bramą.
Kiedy wynosiliśmy ostatnie pudło, kierowca znalazł pod siedzeniem ciężarówki mój ślubny bukiet. Piwonie zwiędły, a ich łodygi były połamane.
— Co z tym zrobić? — zapytał.
Wzięłam bukiet do ręki.
— Oddajmy go Galinie.
Zapukałam do domu, w którym nie chciałam już mieszkać. Galina otworzyła po chwili.
Podałam jej kwiaty.
— Nie są już świeże — powiedziałam. — Ale należały do tego dnia.
Spojrzała na bukiet, potem na mnie.
— Myślisz, że kiedyś mi wybaczysz?
— Nie wiem.
— A Andriejowi?
— Wybaczenie nie zmieni dokumentów.
— On naprawdę cię kochał.
— Możliwe. Ale miłość, która każe jednej osobie stać za bramą, potrzebuje czegoś więcej niż słowa.
Galina przyjęła kwiaty. Jej ręce drżały.
Nie przeprosiła. Jeszcze nie potrafiła.
Andriej stał za nią w korytarzu i patrzył na pusty salon, gdzie nie było już mojej sofy, stołu ani telewizora. Na ścianie pozostały jaśniejsze prostokąty po obrazach i zegarze.
— Mamo — powiedział cicho. — Jutro jedziemy do banku.
Galina spojrzała na niego.
— A jeśli Marina zabierze nam dom?
Andriej podniósł z podłogi kopię umowy.
— Nie. Ty go oddałaś. Ona tylko przestała go za ciebie utrzymywać.
Wyszłam stamtąd bez welonu, bez pierścionka i bez planu, który układałam przez cztery lata.
Ale w ciężarówce jechał stół z małym przypaleniem na krawędzi, a na nim moja granatowa teczka z rachunkami. Tym razem nie niosła obietnicy wspólnego domu.
Niosła dowód, że pewnego ranka potrafiłam odwrócić ciężarówkę od cudzej bramy i zabrać ze sobą wszystko, czego nie wolno było mi już oddawać.
W kieszeni płaszcza znalazłam ostatnią połamana łodygę piwonii.
Ścisnęłam ją i powiedziałam do kierowcy:
— Proszę uważać na stół. To jedyna rzecz z tego domu, przy której jeszcze chcę kiedyś usiąść.
Przegapiłeś początek?
