CZĘŚĆ 4
…lekarz czekał na nas w małym gabinecie na końcu szpitalnego korytarza.
Był poniedziałek, kilka minut po trzynastej. Za oknem wisiało ciężkie, białe niebo, a na parapecie stała doniczka z uschniętą miętą.
Doktor Lewandowski wskazał nam krzesła.
— Znalazłem dokument w kieszeni płaszcza Ireny — powiedział. — Płaszcz miał zostać oddany rodzinie, ale pielęgniarka zauważyła podszewkę rozprutą przy rękawie.
Podał mi pojedynczą kartkę.
Papier był cienki, pomarszczony od wielokrotnego składania. Na górze widniało moje imię i nazwisko.
„Jeśli Grzegorz przyjedzie, nie pozwólcie mu zabrać Ani, jeżeli nadal mieszka z kobietą, która była powodem naszego rozpadu”.
Przeczytałem zdanie dwa razy.
— Jaką kobietą? — spytałem.
Lekarz spojrzał na urzędniczkę.
— Tego nie wiem. Wiem tylko, że Irena była przekonana, iż pańska żona…
— Była żoną Ireny — przerwałem. — Nie miałem nikogo. Po rozwodzie mieszkałem sam.
W gabinecie zapadła ciężka cisza.
Ania siedziała obok Barbary, trzymając żółtą spinkę w zaciśniętej dłoni.
— Mama myślała, że tata ma inną rodzinę — powiedziała.
— Tak wygląda.
— Ale dlaczego?
Odpowiedź przyszła od Barbary.
— Bo Irena chciała w to wierzyć. Łatwiej było nienawidzić kogoś, kto ją porzucił dla innej kobiety, niż przyznać, że potrzebowała pomocy i odpychała każdego, kto próbował ją dostać.
Te słowa uderzyły we mnie brutalnie, choć nie były skierowane przeciwko mnie.
Wróciliśmy do ośrodka po piętnastej. Urzędniczka położyła dokument na stole.
— Ten zapis nie odbiera panu praw rodzicielskich — wyjaśniła. — Ale musimy sprawdzić, czy istnieje osoba, o której wspominała Irena.
— Nie istnieje — powiedziałem. — Nigdy nie było żadnej kobiety.
— Pańska córka potrzebuje pewności, nie pańskich zapewnień.
Miała rację. To bolało najbardziej.
Ania siedziała na krześle z nogami nie sięgającymi podłogi.
— Możemy zadzwonić do mojej pracy — powiedziałem. — Kierownik potwierdzi, że przez ostatnie jedenaście lat mieszkałem sam. Sąsiedzi też. Mam umowy najmu, rachunki, wszystko.
— Nie chcę dokumentów — odezwała się Ania. — Chcę wiedzieć, czy pan naprawdę mnie szukał.
Wyjąłem z portfela stare zdjęcie. Papier był miękki na rogach od ciągłego dotykania.
— To była jedyna rzecz, jaka mi została.
Ania wzięła fotografię. Obejrzała siebie jako małą dziewczynkę, potem spojrzała na mnie.
— Dlaczego pan przestał?
Prawda nie brzmiała dobrze.
— Bałem się twojej mamy. Bałem się kolejnych awantur. Wmawiałem sobie, że kiedyś będzie łatwiej. A potem minęło tyle czasu, że każdy następny dzień był wymówką.
Ania oddała mi zdjęcie.
— Czyli pan też mnie zostawił.
Nie zaprzeczyłem.
— Tak. Choć nie chciałem.
To był moment, w którym mogłem powiedzieć coś ładnego i bezwartościowego. Że byłem młody. Że Irena mnie odsunęła. Że próbowałem.
Nie powiedziałem nic z tego.
— Masz prawo być na mnie zła — dodałem. — Nie musisz mi wybaczać tylko dlatego, że jestem twoim ojcem.
Ania długo patrzyła na moje dłonie.
— A jeśli zamieszkam z panem i będę chciała wrócić do Barbary?
— Odwiozę cię.
— Jeśli nie będę chciała mówić?
— Poczekam.
— Jeśli będę chciała mówić cały czas?
— Będę słuchał.
Psycholog oparła długopis na formularzu.
— Możemy ustalić okres przejściowy. Ania zostanie u Barbary, a pan będzie przyjeżdżał codziennie. Potem zdecydujemy wspólnie, gdzie chce mieszkać.
— Nie chcę być problemem — szepnęła Ania.
Barbara pochyliła się nad nią.
— Dziecko nie jest problemem, nawet jeśli dorośli zachowują się jak dzieci.
Tego wieczoru pojechałem do sklepu. Stałem przy półce ze słodyczami dłużej, niż powinienem. W końcu kupiłem małą papierową torbę cukierków, nie ogromny zapas. Nie chciałem, żeby pierwszy gest był próbą przekupienia córki.
Kiedy wróciłem do mieszkania Barbary, Ania siedziała na podłodze przy stole i układała swoje rzeczy w dwa stosy.
— Co robisz?
— To, co zabieram do pana. I to, czego jeszcze nie jestem pewna.
W pierwszym stosie leżała piżama, książka z przedszkola, fotografia i żółta spinka. W drugim — metalowa puszka, listy Ireny i mały woreczek cukierków.
— Puszkę też wezmę — powiedziała. — Ale nie dzisiaj.
— Dobrze.
— Tato?
— Słucham.
— Mama była chora?
Usiadłem naprzeciwko niej.
— Myślę, że była bardzo nieszczęśliwa. Może chora. Ale nie wiem, czy kiedykolwiek pozwoliła komukolwiek sobie pomóc.
— Czy ją kochałeś?
Pytanie było proste, a odpowiedź nie.
— Kochałem ją, zanim zacząłem się jej bać. Potem pamiętałem głównie strach. To nie znaczy, że wszystko, co zrobiła, było dobre.
Ania przesunęła palcem po wieczku puszki.
— A mnie pan kochał?
— Kochałem cię, nawet kiedy nie umiałem być twoim ojcem. Ale sama miłość nie wystarczyła. Powinienem był zrobić więcej.
Dziewczynka odwróciła wzrok.
Następnego ranka podpisaliśmy zgodę na wspólne zamieszkanie próbne. Nie było uroczystego zakończenia ani nagłego cudu. Ania nie rzuciła mi się na szyję. Ja nie udawałem, że odzyskałem jedenaście lat.
Pojechaliśmy do mojego mieszkania.
W kuchni stał stół dla czterech osób, choć przez lata jadłem przy nim sam. Ania obeszła pokoje, sprawdzając każdy kąt. W łazience zapytała, czy może używać niebieskiego ręcznika. W sypialni zapytała, czy drzwi muszą być zamknięte.
— Nie muszą — odpowiedziałem. — Możesz je zostawić tak, jak chcesz.
— Mama zawsze zamykała.
— U mnie nie musisz.
Po południu wyjęła z torby fotografię i postawiła ją na półce. Potem położyła obok papierową koronę z przedszkola.
— To jest moje? — zapytałem.
— Tak. Zrobiłam ją, kiedy miałam pięć lat. Mama powiedziała, że koronami bawią się próżne dzieci.
— A ty co myślisz?
Ania wzruszyła ramionami.
— Jeszcze nie wiem.
Otworzyłem papierową torbę z cukierkami i wysypałem je na stół. Jeden spadł na podłogę. Ania podniosła go, obejrzała opakowanie i niepewnie odwinęła papierek.
— Można jeść przed kolacją?
— W tym domu można czasem łamać zasady.
— A jakie są zasady?
Pomyślałem o wszystkich rzeczach, których przez lata nie wolno jej było robić.
— Nie krzyczymy na siebie bez powodu. Mówimy, kiedy coś boli. I nie karzemy nikogo za śmiech.
Ania włożyła cukierek do ust.
Najpierw tylko przeżuwała. Potem jej usta drgnęły.
— Dobry — powiedziała.
— Bardzo.
— Tato?
— Tak?
— Mogę kiedyś zaprosić koleżanki na urodziny?
Odłożyłem nóż, którym kroiłem chleb.
— Możesz zaprosić, kogo chcesz.
— Nawet jeśli będzie głośno?
— Zwłaszcza jeśli będzie głośno.
Uśmiechnęła się krótko, jakby ten ruch był jeszcze obcy jej twarzy. Potem spojrzała na fotografię małej dziewczynki ze spinką w kształcie motyla.
— Chcę zachować tę puszkę — powiedziała. — Ale cukierki będę trzymać tutaj.
Wskazała szklaną miskę na środku stołu.
— Żeby każdy mógł wziąć?
— Żeby nikt nie musiał na nie zasługiwać.
Wieczorem, gdy układała swoje rzeczy na półce, znalazłem w kieszeni płaszcza Ireny kartkę, którą doktor oddał mi przez pomyłkę. Na odwrocie widniało jedno zdanie, dopisane drżącą ręką:
„Aniu, jeśli kiedyś zaśmiejesz się bez strachu, będę wiedziała, że zrobiłam przynajmniej jedną rzecz dobrze”.
Nie pokazałem jej tego od razu.
Usiadłem przy stole i patrzyłem, jak wybiera czerwony cukierek z papierowej miski.
— Tato, ten jest dla ciebie.
— Dlaczego?
— Bo dzisiaj też musisz spróbować.
Podała mi go przez stół, a żółty motyl z dziecięcej spinki błysnął między nami jak maleńki znak, że pewnych rzeczy nie da się cofnąć, ale można zacząć je nazywać po imieniu.
Przegapiłeś początek?
