CZĘŚĆ 4
Nie pojechałam sama.
Natalia usiadła za kierownicą, Kateryna obok niej, a ja przypięłam Sofię do fotelika. Żółty kocyk w białe gwiazdki leżał na jej kolanach.
Przez całą drogę nikt się nie odzywał.
Dom babci stał za żelazną bramą, której farba odpadała płatami. W oknach paliło się światło. Na podjeździe stał obcy samochód z teczką na tylnym siedzeniu.
Kupujący już przyjechał.
Moja matka wyszła na ganek, zanim zdążyliśmy podejść. Miała na sobie kremowy żakiet i broszkę w kształcie liścia, tę samą, którą zakładała na rodzinne uroczystości.
Obok niej stał Maksym.
Był blady, z podkrążonymi oczami i rękami wsuniętymi głęboko w kieszenie.
— Po co przyjechałaś z całym orszakiem? — zapytała mama.
— Bo przez dwa lata rozmawialiście o moim domu za moimi plecami.
— To nie jest tylko twój dom.
— Właśnie dlatego potrzebowaliście mojego podpisu.
Kupujący, niski mężczyzna o czerwonej twarzy, spojrzał na matkę.
— Mówiła pani, że córka się zgodziła.
— Zgodzi się — odpowiedziała szybko.
— Nie zgodziłam się.
Powiedziałam to spokojnie, ale w środku wszystko we mnie drżało.
Sofia poruszyła się w foteliku. Kółeczko przy jej smoczku uderzyło o plastikowy brzeg i wydało cichy, metaliczny dźwięk.
Ojciec wyszedł z domu chwilę później. Trzymał pod pachą drewnianą skrzynkę po herbacie. Zatrzymał się na schodach, kiedy zobaczył teczkę w mojej ręce.
— Nie powinnaś była tego dostać — powiedział.
Mama odwróciła się gwałtownie.
— Roman, przestań.
— Nie. Dość.
To było pierwsze słowo ojca, które stanęło między mną a resztą rodziny.
Postawił skrzynkę na ławce i wyjął z niej plik pożółkłych kartek. Na wierzchu leżała kopia testamentu babci.
— Babcia zostawiła dom w czterech równych częściach — powiedział. — Jedną dla mnie, jedną dla twojej matki, jedną dla Maksyma i jedną dla ciebie.
— Wiedziałeś? — zapytałam.
— Wiedziałem od początku.
Mama syknęła:
— Roman, miałeś podpisać zgodę.
— Nie podpisałem. Dlatego przez dwa lata trzymałem oryginał testamentu poza domem.
Maksym zrobił krok do przodu.
— Tato, oni przyjdą po mnie. Nie rozumiesz?
— Rozumiem — odparł ojciec. — Ale twoje długi nie zmieniają się w dług Oleny tylko dlatego, że jest twoją siostrą.
Maksym spuścił wzrok.
— Mama mówiła, że Olena i tak nie będzie chciała tego domu. Że potrzebuje pieniędzy na dziecko i odda udział.
Spojrzałam na matkę.
— Więc dlatego wykluczyłaś Sofię z urodzin?
Mama zaczęła mówić, ale słowa ugrzęzły jej w gardle. Potem spojrzała na kupującego.
— Chciałam tylko ochronić rodzinę.
— Nie — powiedziałam. — Chciałaś ochronić obraz rodziny, w którym ja zawsze płacę, a wy decydujecie.
Kateryna wysunęła się przed Natalię.
— Mamo, to ja wysłałam Olenie tę wiadomość o dziecku.
Matka odwróciła się do niej z niedowierzaniem.
— Powiedziałaś, że jeśli nie przyjedzie, będziesz mogła spokojnie podpisać umowę — ciągnęła Kateryna. — Powiedziałaś, że później wszystko jej wytłumaczysz.
— Byłam przerażona — szepnęła mama.
— Ja też — odpowiedziała Kateryna. — Ale strach nie daje nam prawa robić z Oleny obcej osoby.
Kupujący zamknął teczkę.
— Wycofuję się. Nie kupię nieruchomości, kiedy jeden ze współwłaścicieli nie został poinformowany.
— Proszę zaczekać — powiedział Maksym.
— Nie. Państwo potrzebują najpierw rozwiązać własne sprawy.
Odjechał, zanim mama zdążyła go zatrzymać.
Na podjeździe został tylko zapach mokrych liści i ciężar wszystkiego, czego nie powiedzieliśmy sobie przez lata.
Mama podeszła do mnie.
— Chciałam sprzedać dom, spłacić Maksyma i oddać ci twoją część pieniędzy — powiedziała.
— Kiedy?
Nie odpowiedziała.
— Po sprzedaży? Po tym, jak podpisałabym zrzeczenie się udziału? Czy po tym, jak znowu uwierzyłabym, że robisz wszystko dla rodziny?
Jej oczy wypełniły się łzami.
— Nie chciałam, żebyś cierpiała.
— A jednak zaczęłaś od tego, że nazwałaś moją córkę przeszkodą.
Mama wyciągnęła rękę do fotelika. Sofia patrzyła na nią szeroko otwartymi oczami.
Nie dotknęła dziecka.
Jej dłoń zatrzymała się kilka centymetrów nad kocykiem.
— Mogę ją zobaczyć? — zapytała.
To było proste pytanie, ale nie mogłam udawać, że wszystko wróci do dawnego porządku.
— Możesz — powiedziałam. — Ale nie dlatego, że sprzedaż się nie udała. I nie dlatego, że boisz się, co powiedzą inni.
Mama skinęła głową.
— Wiem.
— Nie, jeszcze nie wiesz. Jeśli chcesz być babcią Sofii, będziesz musiała przestać traktować ją jak warunek, który czasem opłaca się spełnić.
Ojciec odwrócił wzrok. Maksym usiadł na kamiennym murku i zakrył twarz. Kateryna płakała cicho, bez próby usprawiedliwienia się.
Podałam mamie kopię dokumentu.
— Tego domu nie sprzedamy. Wynajmiemy go na weekendy, a pieniądze podzielimy uczciwie. Maksym dostanie swoją część, ale nie całość. Swoje długi będzie spłacał sam.
— Nie uratujesz go? — zapytała mama.
— Pomogę mu znaleźć doradcę i plan spłaty. Nie oddam mu jednak mojego udziału tylko dlatego, że wszyscy przyzwyczailiście się do mojej pomocy.
Maksym podniósł głowę.
— Zasługuję na to.
— Zasługujesz na możliwość naprawienia własnych błędów — powiedziałam. — Nie na kolejną ofiarę z mojej córki.
Tego wieczoru pojechaliśmy do notariusza. Dokument z rzekomym podpisem został dołączony do akt jako zakwestionowany, a Halina złożyła swoje oświadczenie. Nie było krzyków ani widowiska. Były daty, pieczątki, prawdziwy testament i twarz mojej matki, która po raz pierwszy musiała patrzeć na konsekwencje swoich decyzji bez zasłaniania się słowem „rodzina”.
Ojciec przekazał mi oryginał testamentu.
— Powinienem powiedzieć ci wcześniej — przyznał.
— Tak.
— Bałem się, że wszystko się rozpadnie.
— To już się rozpadło. Teraz przynajmniej wiemy, z czego było zbudowane.
Następnego dnia mama przyszła do mojego mieszkania bez prezentu i bez kwiatów. Stała na korytarzu z pustymi rękami.
— Nie przyszłam prosić o podpis — powiedziała.
— Dobrze.
— Chciałam zapytać, czy mogę usiąść przy Sofii.
Przepuściłam ją.
Usiadła na podłodze obok kocyka w białe gwiazdki i przez kilka minut nie próbowała niczego tłumaczyć. Sofia chwyciła jej palec.
Mama rozpłakała się, ale tym razem nie użyła łez, żeby coś uzyskać.
— Jest taka mała — wyszeptała.
— Była taka sama, kiedy pisałaś, że potrzebujesz od niej odpoczynku.
Mama zamknęła oczy.
— Wiem.
Nie powiedziałam, że jej wybaczam. Jeszcze nie. Przebaczenie nie mogło stać się kolejnym prezentem, który wręczam, żeby inni poczuli się lepiej.
Ale pozwoliłam jej zostać przez pół godziny.
Kiedy wychodziła, zatrzymała się przy stole.
— Co zrobisz z domem babci? — zapytała.
— Zostawię w nim pokój dla dzieci. Będziemy tam jeździć z Natalią i przyjaciółmi. Sofia będzie znała to miejsce nie jako cenę rodzinnego spokoju, tylko jako coś, co naprawdę do niej należy.
Mama skinęła głową.
Na stole leżała butelka po mleku, kopia testamentu i żółty kocyk z białymi gwiazdkami, który Sofia zrzuciła z kolan.
Podniosłam go i okryłam nim córkę.
— Mamo — powiedziała kobieta przy wyjściu.
Odwróciłam się.
— Tym razem nie zapytam, czy mogę przyjechać. Zapytam, czy mogę przyjść do was.
Sofia ścisnęła w dłoni róg kocyka, a ja odpowiedziałam dopiero po chwili:
— Przyjdź wtedy, kiedy będziesz chciała zobaczyć ją, a nie to, co możesz dzięki niej dostać.
Przegapiłeś początek?
