CZĘŚĆ 4
…— Kierownik mówi, że mama była dziś rano w warsztacie — powiedział Siergiej.
Ludmiła Pietrowna drgnęła.
— Po co?
— Twierdziła, że ma moje upoważnienie do odebrania pieniędzy z kasy.
— Miałam prawo.
— Nie miałaś żadnego prawa — odparłem, a potem poprawiłem się w myślach: nie, to Siergiej powinien wypowiedzieć te słowa. Ja przez lata wypowiadałam za niego zbyt wiele.
Kierownik warsztatu przekazał mu telefon.
— Panie Siergieju, muszę wiedzieć, co robić z dokumentami. Mama pokazała kartkę z pana podpisem. Na jej podstawie chciała odebrać utarg za duże zamówienie.
— Nie wydaliście jej pieniędzy?
— Nie. Pana wspólnik ją zatrzymał. Podpis był podobny, ale nie taki sam. Na pańskim prawdziwym podpisie litera „S” zawsze kończy się krótkim zagięciem. Na tym go nie ma.
Siergiej zamknął oczy.
— Zostawcie wszystko w sejfie. Przyjadę rano.
— Jeszcze jedno — dodał kierownik. — W szufladzie znalazłem koperty z poprzednich miesięcy. Wszystkie zaadresowane do pana żony. Nigdy ich nie przekazano.
Ludmiła Pietrowna ruszyła w stronę schodów.
Siergiej zastąpił jej drogę.
— Stań.
— Nie będziesz mnie przesłuchiwał na klatce schodowej.
— To nie przesłuchanie. To pytanie, na które czekam od dwóch lat. Gdzie są moje pieniądze?
— Wydałam je.
— Wszystkie?
— Na siebie, na mieszkanie, na lekarstwa. Jestem matką, nie maszyną.
— A koperty z warsztatu?
Jej twarz zmieniła się tak gwałtownie, że nawet dostawca, który odchodził z pustym wózkiem, zatrzymał się przy windzie.
— Nie wiem, o czym mówisz.
— Kierownik znalazł je w twojej szufladzie.
— Może sam je tam włożył.
Siergiej zrobił krok do przodu.
— Przestań.
To było tylko jedno słowo, ale pierwszy raz usłyszałam w jego głosie nie złość, lecz granicę.
Ludmiła Pietrowna spojrzała na niego jak na obcego człowieka.
— Wychowałam cię.
— Wiem.
— Pracowałam nocami.
— Wiem.
— Nie miałeś ojca. Wszystko było na mojej głowie.
— Wiem. Dlatego przez lata oddawałem ci pieniądze, kiedy prosiłaś. Ale ty nie prosiłaś. Ty decydowałaś za mnie.
Usiadłam na niskiej ławce przy windzie. W kieszeni kardiganu wciąż miałam paragon za „Wersal”. Termiczny papier zdążył się lekko zrolować, a złote litery odbijały światło jarzeniówki.
— Siergiej — powiedziałam — musimy ustalić, co robimy z ratą i z tym wszystkim.
— Rata jest opłacona. Jutro oddam ci całą kwotę.
— Nie z pieniędzy warsztatu.
— Z własnych.
— A jeśli ich nie masz?
Spojrzał na mnie.
— Mam. Tylko nie tam, gdzie myślałem.
Wyjaśnił, że przez ostatnie miesiące przelewał część wypłat matce, ponieważ twierdziła, że odkłada je na jego przyszłość. W rzeczywistości przelewy znikały na zakupy do jej mieszkania i spłatę starego długu. Gdy zabrakło jej pieniędzy, zaplanowała sypialnię, potem próbowała podmienić rachunek do kredytu, a na końcu chciała zabezpieczyć zakup naszym mieszkaniem.
Najgorsze nie było to, że wszystko wydała.
Najgorsze było to, że wierzyła, iż może zrobić to bez pytania.
Następnego ranka pojechaliśmy do salonu meblowego. Kierownik rozłożył na biurku formularze, potwierdzenie wpłaty i kopię podpisu.
— Anulujemy zamówienie — powiedział Siergiej.
— Stracicie opłatę rezerwacyjną — ostrzegł kierownik.
— Niech zostanie potrącona z moich pieniędzy — odpowiedział.
— Nie z twoich — przerwałam. — Z pieniędzy osoby, która podpisała zamówienie.
Ludmiła Pietrowna siedziała obok, ściskając torebkę na kolanach. Przez całą drogę nie odezwała się ani razu.
Kierownik przesunął w jej stronę dokument.
— Pani Ludmiło, musi pani podpisać rezygnację.
— Nie podpiszę.
— W takim razie sprawa pozostaje otwarta.
— Nie jestem żadną oszustką.
— Nikt tego słowa nie użył — powiedziałam. — Ale jeśli zamówienie zostało zawarte z wykorzystaniem cudzych danych, trzeba je wyjaśnić.
Ludmiła Pietrowna zacisnęła usta.
— Chcecie mnie zniszczyć.
— Nie — odpowiedział Siergiej. — Chcemy, żebyś przestała niszczyć nas.
Wtedy wydarzyło się coś, czego się nie spodziewałam. Teściowa wyjęła z torebki mały klucz na czerwonej wstążce i położyła go na biurku.
— To od komórki w piwnicy — powiedziała. — Tam są wszystkie koperty.
Siergiej spojrzał na nią podejrzliwie.
— Wszystkie?
— Te, których nie wydałam.
— Dlaczego ich nie oddałaś?
Przez chwilę przesuwała kciukiem po brzegu torebki.
— Bo kiedy brałam pierwszą, pomyślałam, że oddam ją za tydzień. Potem przyszedł rachunek za ogrzewanie. Później lekarstwa. A potem już nie umiałam przyznać, że nie mam z czego zwrócić.
— A sypialnia?
— Chciałam choć raz mieć coś pięknego. Coś, na co sama nigdy nie mogłam sobie pozwolić.
W jej głosie nie było już królewskiej pewności. Było zmęczenie, ale również coś, czego nie mogłam pomylić z żalem: strach przed utratą kontroli.
— Mogłaś poprosić — powiedziałam.
— Bałam się, że odmówicie.
— Mogliśmy odmówić — odpowiedział Siergiej. — Ale wtedy byłaby to nasza decyzja.
Pojechaliśmy do piwnicy jeszcze tego samego dnia. Komórka była pełna starych pudeł, przetartych firanek i zapachu wilgoci. W metalowej kasetce znaleźliśmy siedem kopert. W każdej były pieniądze przeznaczone dla mnie, czasem cała kwota, czasem tylko część, a na odwrocie każdej koperty widniała data.
Brakowało trzydziestu dwóch tysięcy.
— Tyle wydałam na leczenie — powiedziała Ludmiła Pietrowna.
Siergiej długo patrzył na rachunki.
— Oddasz mi tyle, ile możesz. Resztę będziemy spłacać według planu.
— Będziesz mnie kontrolował?
— Tak.
— A ty? — zwróciła się do mnie. — Ty też będziesz mnie kontrolować?
— Nie. Ja będę pilnować, żebyś nie używała już mojego nazwiska ani naszych pieniędzy.
Wróciliśmy do mieszkania bez złotej sypialni. Na pustej ścianie w przedpokoju został tylko prostokąt jaśniejszej farby, którego wcześniej nie zauważałam.
Siergiej oddał mi pieniądze następnego dnia. Nie wszystkie. Część przelał z własnych oszczędności, a resztę ustaliliśmy w pisemnym planie. Nie dlatego, że mu nie ufałam. Dlatego, że po tej rozmowie zaufanie musiało dostać kształt, daty i podpisy.
Ludmiła Pietrowna sprzedała kilka kosztownych rzeczy, które kupiła za nasze pieniądze. Nie sprzedała wszystkiego. Zostawiła sobie stary drewniany stół, przy którym wychowała Siergieja.
— Tego nie oddam — powiedziała.
— Nie musisz — odparłam. — Nie każda rzecz w twoim domu jest dowodem winy.
Przed wyjściem podała mi paragon za „Wersal”.
— Po co mi go oddajesz?
— Żebyś pamiętała, ile kosztowała moja pycha.
Podarłam papier na cztery części i wrzuciłam je do niszczarki stojącej obok biurka. Złote litery zniknęły wśród białych pasków.
Siergiej stał przy drzwiach, trzymając klucz do piwnicznej komórki.
— Mamo, ten klucz zostaje u mnie.
— Wiem.
— I nie będę już odbierał od ciebie żadnych „pilnych” pieniędzy bez rozmowy z Olą.
— Wiem.
— Jeśli będziesz potrzebowała pomocy, powiesz wprost.
Ludmiła Pietrowna spojrzała na mnie.
— A jeśli nie będę umiała?
— Nauczysz się — odpowiedziałam. — Tak jak my nauczyliśmy się, że rodzina nie daje nikomu prawa do cudzej kieszeni.
Nie przytuliłyśmy się. Nie było nagłego pojednania ani cudownego zniknięcia krzywdy. Był tylko pierwszy przelew z ustalonej kwoty i podpis pod rezygnacją z sypialni.
Tydzień później kierownik warsztatu przysłał Siergiejowi wiadomość, że wszystkie koperty zostały rozliczone. Do ostatniej brakującej kwoty dołączono rachunki. Ludmiła Pietrowna zaczęła sprzątać w swoim mieszkaniu i sprzedała ozdobne lustro, które zamówiła razem z „Wersalem”.
Nie po to, by udowodnić, że się zmieniła.
Po prostu po raz pierwszy musiała ponieść koszt własnej decyzji.
A kiedy miesiąc później zapłaciłam kolejną ratę, Siergiej nie powiedział: „Mama odda później”. Położył na stole potwierdzenie przelewu i zapytał:
— Sprawdzisz, czy wszystko się zgadza?
Sprawdziłam.
Na dole dokumentu, obok daty i kwoty, widniał jego podpis z krótkim zagięciem przy literze „S”. Tym razem należał wyłącznie do niego.
Przegapiłeś początek?
