CZĘŚĆ 4
— Pani Anno? — głos po drugiej stronie był kobiecy, spokojny i zmęczony. — Dzwonię z kliniki przy ulicy Żurawiej. Czy może pani potwierdzić, że zna pani Tomasza Biela?
Spojrzałam na Ryszarda. Jego palce zacisnęły się na krawędzi zielonej księgi tak mocno, że pobielały mu knykcie.
— Znałam — odpowiedziałam. — Zginął sześć lat temu.
— W dokumentacji naszego pacjenta widnieje inne nazwisko. Człowiek przebywający tu od wczoraj twierdzi, że nazywa się Tomasz Biel. Powiedział, że tylko pani może odebrać jego rzeczy.
Telefon niemal wypadł mi z ręki.
— To niemożliwe.
— Też tak pomyślałam. Dlatego proszę przyjechać natychmiast. I proszę nikomu nie mówić, że do nas pani jedzie.
Marek stał kilka kroków dalej. Nie słyszał słów, ale zobaczył moją twarz.
— Co się stało? — zapytał.
— Tomasz żyje.
Nie zdążył odpowiedzieć. Paweł oparł się o stół, jakby nagle zabrakło mu sił.
— Wiedziałem, że kiedyś się odezwie — powiedział.
— Wiedziałeś? — odwróciłam się do niego. — Przez sześć lat wiedziałeś, że on żyje?
— Nie wiedziałem, gdzie jest. Wiedziałem tylko, że nie zginął w wypadku.
Ryszard zamknął oczy.
— To ja go wyciągnąłem z samochodu — powiedział. — Samochód spadł do rowu, ale Tomasz oddychał. Zanim przyjechała karetka, pojawili się ludzie Marka. Zabrali go. Powiedzieli, że jeśli chcę przeżyć, mam milczeć.
— A ciało? — spytałam.
— Ciało podstawili później. Mężczyzna bez dokumentów, podobny wzrostem. Tomasz miał zostać uznany za zmarłego, bo inaczej musiałby zeznawać.
Marek cofnął się pod ścianę.
— To brednie — powiedział. — Ryszard jest stary i chory.
— A Paweł? — zapytałam. — On też jest stary i chory?
Paweł spojrzał na mnie.
— Marek nie chciał pieniędzy dla siebie. Chciał kontroli. Fundacja była tylko skarbonką. Za jej pośrednictwem kupował głosy w zarządach, stanowiska i zależność ludzi, którzy później mieli go wynieść na najwyższy urząd. Siedemnaście milionów było pierwszą transzą.
Marek roześmiał się krótko, ostro.
— I myślisz, że ktoś uwierzy księgowej, magazynierowi i człowiekowi, który przez sześć lat udawał zmarłego?
— Nie — odpowiedziałam. — Uwierzą liczbom.
Wyjęłam z teczki rejestr przelewów i położyłam go przed kamerą lokalnej stacji. Przy każdej płatności znajdowały się numery kont. Jeden należał do firmy, która dwa miesiące temu kupiła mieszkanie Marka. Drugi prowadził do spółki zapisanej na jego siostrę. Trzeci należał do kancelarii, która przygotowała fałszywe oświadczenie z moim podpisem.
Dziennikarze zaczęli dzwonić. Telefony na stole rozbrzmiewały jeden po drugim.
Marek ruszył ku drzwiom.
Ryszard zastąpił mu drogę.
— Proszę się odsunąć — syknął Marek.
— Sześć lat temu odsunąłem się przed pańskimi ludźmi. Dziś nie zrobię tego drugi raz.
— Nie masz pojęcia, z kim zadzierasz.
— Mam. I dlatego przyszedłem z kopią protokołu do trzech gazet, do związku samorządowego i do fundacji Tomasza.
Marek spojrzał na Pawła.
— Ty mu to dałeś?
— Nie. Dała mu to prawda, której pilnował pan za słabo.
O 13.40 pojechałam do kliniki. Nie sama. Ryszard siedział obok mnie w autobusie, trzymając zieloną księgę na kolanach. Paweł został w siedzibie partii, żeby przekazać dziennikarzom pozostałe dokumenty. Marek nie uciekł daleko. Na schodach czekali już członkowie zarządu, którzy wcześniej patrzyli w telefony. Tym razem to oni zabrali mu kartę wejściową.
W klinice pielęgniarka zaprowadziła mnie do małego pokoju z zasłoną w kolorze przygaszonej moreli. Na łóżku leżał mężczyzna z blizną biegnącą od skroni do szczęki. Był wychudzony, siwy i miał zamknięte oczy.
— Pani Anna? — zapytał.
— Tak.
Otworzył oczy.
Były takie same jak przed sześcioma laty. Jedno zawsze lekko mrużył, gdy próbował przypomnieć sobie szczegół.
— Spóźniłaś się — powiedział.
Usiadłam przy łóżku.
— Ty nie żyłeś.
— Przez sześć lat robiłem, co mogłem, żeby ich przekonać, że tak jest.
— Dlaczego wróciłeś dopiero teraz?
Tomasz spojrzał na kopertę, którą pielęgniarka położyła na stoliku. Była zmięta, poplamiona środkiem dezynfekcyjnym i miała na rogu ślad odciśniętego kciuka.
— Bo dowiedziałem się, że Marek zaczął używać twojego nazwiska. Wtedy zrozumiałem, że ukrywanie się przestało chronić kogokolwiek.
— Mogłeś powiedzieć mi wcześniej.
— Próbowałem. Dwa razy. Za każdym razem obserwowali mój adres. Bałem się, że przyjdą po ciebie.
Poczułam gniew, ale pod nim było coś cięższego. Sześć lat żałoby, sześć lat pytań, sześć lat przekonania, że człowiek, z którym pracowałam i któremu ufałam, został mi zabrany.
— Wiesz, co zrobiłeś mojej rodzinie? — zapytałam.
— Wiem.
— Matka przez rok zapalała znicz na twoim grobie.
— Wiem.
— Ja pisałam do twojego brata, choć nigdy nie odpisał.
— Wiem.
Tomasz nie próbował się bronić. To bolało bardziej niż wymówki.
Po kilku minutach wyciągnął spod poduszki mały, miedziany klucz.
— To do archiwum fundacji — powiedział. — W środku są nagrania księgowe, ale nie nagrania głosów. Oryginalne księgi, rachunki i nazwiska ludzi, którzy dostawali pieniądze. Nie chciałem, żeby wszystko zależało od mojej pamięci.
— Dlaczego dałeś klucz Ryszardowi?
— Bo on jako jedyny nie sprzedał dokumentów, choć mógł.
Wieczorem zarząd partii zebrał się ponownie, tym razem bez Marka. Nie było czerwonych kotar ani przygotowanej mównicy. Na stole leżały tylko trzy rzeczy: fałszywe oświadczenie z moim podpisem, zielona księga i miedziany klucz.
Poproszono mnie, żebym została przewodniczącą tymczasowego zespołu naprawczego.
Odmówiłam.
— Nie po to ujawniłam prawdę, żeby dostać w zamian fotel — powiedziałam. — Partia nie potrzebuje nowej twarzy. Potrzebuje rozliczenia każdego przelewu i nazwiska każdej osoby, która wiedziała.
Jedna z posłanek zapytała:
— A co będzie z nami?
— Zostaniecie tylko wtedy, jeśli potraficie podpisać się pod tym, co naprawdę zrobiliście.
Paweł podpisał pierwszy. Oddał też wszystkie pieniądze, które dostał za fałszowanie dokumentów, i zgodził się zeznawać przed komisją kontrolną. Nie prosił o wybaczenie. Powiedział, że nie zasługuje na nie od razu.
Ryszard przekazał archiwum fundacji dziennikarzom i rodzinom dzieci, dla których miały być komputery. Odmówił przyjęcia nagrody, którą chciało mu wręczyć stowarzyszenie.
— Ja tylko przestałem się bać — powiedział.
Marek stracił stanowisko, członkostwo i wszystkie funkcje, dla których zbudował cały mechanizm zależności. Najbardziej zabolało go jednak coś innego: ludzie, których przez lata kupował obietnicami, sami opublikowali tabelę jego przelewów.
Nie musiałam patrzeć, jak upada.
Musiałam tylko zadbać, by nikt więcej nie mógł udawać, że nie wiedział.
Tydzień później pojechałam z Tomaszem do rodzinnej mogiły, przy której przez lata paliła znicze moja matka. Tomasz stał długo przed kamieniem bez nazwiska. W dłoni trzymał miedziany klucz.
— Co teraz z nim zrobisz? — zapytałam.
— Oddam go do archiwum.
— A jeśli ktoś znowu spróbuje zamknąć tam prawdę?
Tomasz spojrzał na mnie i położył klucz na kamieniu.
— Wtedy niech pamięta, że nie każda skrytka ma zamek od środka.
Za jego plecami, w kieszeni mojej marynarki, wciąż miałam mosiężny numer 214. Ciężki, zimny, prawdziwy.
Położyłam go obok klucza.
Dwa małe kawałki metalu zabrzęczały o kamień, jakby po sześciu latach ktoś wreszcie przekręcił właściwy zamek.
Przegapiłeś początek?
