Kiedy znaleziono kobietę w lawendowej chustce, człowiek z mojego śledztwa nagle pobladł i cofnął rękę

Kiedy wykopano ciało kobiety w lawendowej chustce, wiedziałem, że ktoś w Krasnooziornym od wielu dni kłamie mi prosto w twarz.

Był październik 1984 roku. O szóstej czterdzieści rano stałem na skraju starego wyrobiska, a mokry piasek kleił mi się do podeszw. Nad rowem melioracyjnym wisiała mgła, ciężka i żółtawa od dymu z pobliskiej kotłowni. Młody operator koparki, Tichon Wieszniakow, trzymał czapkę przy piersi i patrzył na wystającą z ziemi dłoń.

— Panie śledczy, ja myślałem, że to worek — powiedział. — Przysięgam, niczego nie dotykałem.

— Wierzę ci. Teraz odejdź od wykopu.

Na włosach zmarłej tkwił strzęp lawendowej chustki. Materiał był drogi, cienki, zupełnie niepasujący do tego osiedla, gdzie ludzie nosili watowane kurtki po starszych braciach. Poczułem znajomy ucisk pod żebrami. Takie rzeczy nie trafiały do ziemi przypadkiem.

Doktor Chołmogorow przykucnął przy szczątkach i wyjął z kieszeni małą metalową linijkę. Zawsze miał ją przy sobie, jakby nawet śmierć musiała poddać się pomiarom.

— Kobieta, około trzydziestu pięciu lat — powiedział. — Ciało przeniesiono tutaj. Na płaszczu ślady igliwia i gliny. Obrażenia powstały wcześniej.

— Rozpoznanie?

— Jeszcze nie.

O dziewiątej siedziałem w ciasnym pokoju miejscowego posterunku. Piec żelazny stukał, na parapecie drżała szklanka z zimną herbatą, a na biurku leżała lista osób zaginionych. Była krótka. Za krótka.

Nikt nie szukał kobiety w szarym płaszczu i lawendowej chuście.

— Jakby nie istniała — mruknął porucznik Teriechow.

— Każdy istnieje, dopóki ktoś nie usunie śladu — odpowiedziałem.

Po południu poszliśmy na ulicę Brzozową, pod numer siedem. Dom należał do Walentina Dronowa, magazyniera bazy paliwowej, który rzekomo przebywał na urlopie na Krymie. Drewniane okiennice pomalowano na niebiesko, ale farba odpadała płatami. Na furtce wisiał zardzewiały dzwonek w kształcie ryby.

Sąsiadka, Anna Buchtiarowa, otworzyła nam dopiero po długiej chwili.

— Tak, była tu — powiedziała, zaciskając palce na chustce do nosa. — Elegancka, obca. Pytała o Dronowa.

— Co jeszcze?

— Wrzuciła coś do skrzynki. Potem odeszła w stronę stacji.

— Widziała pani, kto za nią szedł?

Staruszka spojrzała na mnie, a jej źrenice nagle się zwęziły.

— Nie wiem, synku.

To nie było zaprzeczenie. To był strach.

W skrzynce nie znaleźliśmy niczego. Jedynie mokry rachunek za węgiel i martwego chrząszcza. Dronow twierdził przez telefon, że nie zna żadnej Marjany Kalistratowej, choć nazwisko znaleźliśmy zapisane na odwrocie biletu tramwajowego, schowanego za deską płotu.

Wieczorem przesłuchałem Olega Pankratowa, młodego ślusarza z warsztatu floty rzecznej. Siedział naprzeciwko mnie i obracał między palcami papierosa, którego nie zapalał.

— Widziałem ją przy wodociągu — powiedział.

— O której?

— Około siedemnastej.

— Sama?

Oleg przełknął ślinę. Za jego plecami zegar wybijał kolejne sekundy.

— Tak.

— A dlaczego patrzysz na drzwi?

Nie odpowiedział.

Później, już po dwudziestej drugiej, do pokoju wszedł Giennadij Kriwcow, kolejarz, który wskazał Marjanie drogę. Pachniał walerianą i mokrą wełną. Zdjął kapelusz, położył go na kolanie i nie podnosił wzroku.

— To ja ją widziałem jako ostatni — wyszeptał.

— Co pan zrobił?

— Nic.

Jego dłoń drżała tak mocno, że kapelusz zsunął się na podłogę.

O drugiej nad ranem Buchtiarowa zapukała do mojego pokoju. Miała na sobie watowany szlafrok i trzymała coś zaciśniętego w pięści.

— Panie Niewierow — powiedziała. — Przypomniało mi się, co było w skrzynce.

Rozwarła palce. Na jej dłoni leżał zmięty kawałek papieru, nasiąknięty deszczem.

— Tego nie wyjęłam ze skrzynki — dodała. — Znalazłam pod schodami, zanim przyjechaliście.

Sięgnąłem po kartkę. W tym samym momencie na korytarzu rozległy się ciężkie kroki, a klamka zaczęła powoli opadać…

CZĘŚĆ 2

…Drzwi uchyliły się i do środka wszedł Kriwcow. Był blady, jakby przez całą noc stał na mrozie. Buchtiarowa natychmiast schowała rękę za plecy.

— Co pan tu robi? — zapytałem.

— Chcę złożyć zeznanie.

— Jutro rano.

— Nie dożyję rana, jeśli tego nie powiem.

Na stole paliła się lampa naftowa. Jej knot syczał, a cień Kriwcowa rozciągał się po ścianie jak druga, większa postać. Kazałem Buchtiarowej wyjść. Została jednak przy drzwiach.

— To ja ją zabiłem — powiedział kolejarz.

Nie poruszyłem się.

— W jaki sposób?

— Uderzyłem ją żelaznym prętem za szopami. Potem zawlokłem do wyrobiska.

— W co była ubrana?

Kriwcow otworzył usta, ale słowa nie wyszły. Spojrzał na lawendową chustkę leżącą obok akt.

— W czerwone ubranie — wymamrotał.

Chołmogorow, który stał w korytarzu, wszedł do pokoju.

— Czerwone? — zapytał spokojnie. — Na ciele nie ma ani jednej czerwonej włókna.

Kriwcow zacisnął pięści.

— Było ciemno.

— A chustka? — dodałem.

Jego twarz skurczyła się z bólu.

— Nie pamiętam.

Przyznał się do wszystkiego, ale jego opowieść rozpadała się przy każdym pytaniu. Twierdził, że zaatakował Marjanę z zazdrości, choć widział ją zaledwie przez kilka minut. Mówił, że ciało przeciągał przez las, lecz na jego butach nie było piasku ani igliwia. Miał za to świeże otarcie na prawym nadgarstku, jak po szorstkiej linie.

O szóstej rano pojechałem z Teriechowem na stację. W biurze zawiadowcy pachniało smarem i mokrym drewnem. Sprawdziliśmy listę przyjezdnych. Marjana Kalistratowa przybyła do Krasnoziornego poprzedniego dnia autobusem z miasta. Nie kupiła biletu powrotnego.

— Ktoś kupił za nią bilet na wieczorny pociąg — powiedział zawiadowca, przesuwając palcem po rejestrze. — Mężczyzna. Zapłacił gotówką.

— Nazwisko?

— Nie podał.

Podpis przy rubryce wyglądał jak krótka, nerwowa fala. Wziąłem ołówek i przepisałem go na osobną kartkę. Nie znałem jeszcze jego znaczenia, lecz coś w nim było znajome.

O dziewiątej wróciliśmy do domu Dronowa. Na podwórzu stała ciężarówka z plandeką. Koła były oblepione gliną tego samego koloru, jaki znaleźliśmy na płaszczu ofiary. Dronow wrócił z urlopu wcześniej, niż przewidywał telegram.

— To pańska ciężarówka? — spytałem.

— Zakładowa.

— Był pan wczoraj w Krasnoziornym?

— Nie.

— Pański sąsiad widział pana przy bazie.

— Sąsiad jest stary i głuchy.

Dronow uśmiechał się, ale jego kciuk bez przerwy pocierał metalową sprzączkę paska. Na sprzączce widniała cienka rysa w kształcie półksiężyca.

W piwnicy znaleźliśmy skrzynkę po częściach maszyn. Pusta. W środku został tylko zapach nafty i pojedyncze włókno lawendowej tkaniny.

— Włókno mogło przylgnąć wszędzie — powiedział Dronow.

— Tak — odpowiedziałem. — Ale nie wszędzie kobieta zostawia po sobie kartkę.

Pokazałem mu mokry papier znaleziony pod schodami. Nie pozwoliłem mu przeczytać całej treści. Wystarczyło, że zobaczył pierwsze trzy słowa: „Przyjechałam po dokumenty…”.

Uśmiech zniknął z jego twarzy.

Po południu przesłuchałem Olega po raz drugi. W warsztacie wisiały metalowe łańcuchy, a każdy podmuch wiatru poruszał nimi z głuchym brzękiem.

— Dronow kazał ci kłamać? — zapytałem.

— Nie.

— Kto kupił bilet?

— Nie wiem.

— Widziałeś ciężarówkę za szopami.

Oleg poderwał głowę.

— Skąd pan wie?

— Bo na twoim bucie jest ten sam żółty piasek co na jej płaszczu.

Przez długą chwilę słyszałem wyłącznie kapanie wody z nieszczelnego kranu.

— Ona krzyczała — powiedział w końcu Oleg. — Ale to nie Dronow ją zabił.

— Kto więc?

Oleg spojrzał na zamknięte drzwi.

— Człowiek, który miał klucz do magazynu i wiedział, po co przyjechała. Człowiek, którego nazwiska nie znajdzie pan w żadnej księdze.

— Wypowiedz je.

Oleg zacisnął powieki.

— Najpierw musi pan zapytać o jej ojca. O to, co naprawdę zginęło po jego śmierci…

CZĘŚĆ 3

…O siedemnastej siedzieliśmy wszyscy w pokoju narad: ja, Teriechow, Chołmogorow, Oleg i Kriwcow. Na środku stołu leżał rejestr biletów, kartka spod schodów i mały mosiężny klucz znaleziony w kieszeni zmarłej.

— Jej ojciec, Aleksiej Kalistratow, pracował w bazie paliwowej — zacząłem. — Zmarł trzy miesiące temu. Przed śmiercią prowadził drugą księgę dostaw. Wynikało z niej, że przez dwa lata ktoś wywoził paliwo poza zakładem.

Dronow stał pod ścianą. Twierdził, że przyszedł jako świadek, lecz nie pozwoliłem mu usiąść.

— Marjana przyjechała po tę księgę — powiedziałem. — Wiedziała, że ojciec zostawił ją w skrytce pod podłogą domu numer siedem. Dronow dowiedział się o tym wcześniej.

— To bzdura — warknął.

— W takim razie niech pan wyjaśni podpis przy zakupie biletu.

Położyłem kartkę przed nim.

Chołmogorow podniósł ją pod lampę.

— Ten sam nacisk, ta sama przerwa między literami co w raporcie magazynowym Dronowa.

— Każdy może tak pisać — odpowiedział Dronow.

— Nie każdy ma na dłoni ślad atramentu wciśnięty pod paznokieć — dodałem.

Dronow spojrzał na swoje palce. Wtedy przemówiła Buchtiarowa, która dotąd siedziała przy drzwiach.

— Widziałam go — powiedziała.

Dronow odwrócił głowę.

— Co pani widziała?

— Pańską ciężarówkę za szopami. Wieczorem. Kobieta była przytomna. Trzymała się za ramię i wołała o pomoc.

— Czemu pani nie powiedziała wcześniej? — spytałem.

Staruszka zaczęła płakać.

— Mój wnuk pracuje w pańskiej bazie. Groził pan, że wyrzuci go na bruk.

Oleg uderzył dłonią w stół.

— Kłamałeś, Dronow! Powiedziałeś, że ona tylko wyjechała!

Dronow zrobił krok w jego stronę.

— Zamknij się, chłopcze.

— To pan ją uderzył — krzyknął Kriwcow. — Ja tylko przewoziłem ciało!

W pokoju zapadła cisza. Kriwcow zakrył twarz rękami.

— Zmusiliście mnie? — zapytałem.

— Dronow miał receptę mojej córki. Bez jego podpisu nie wydaliby jej lekarstwa. Powiedział, że jeśli nie przyjmę winy, spali papier i dziewczynka zostanie bez leczenia.

Dronow ruszył do drzwi, lecz Teriechow zastąpił mu drogę.

— Pan nigdzie nie idzie.

— Nie macie dowodu.

— Mamy świadka, podpis, włókna i pańską ciężarówkę — powiedziałem.

Dronow spojrzał na mnie z nienawiścią.

— Księgi nie znajdziecie.

To zdanie zrobiło więcej niż wszystkie zeznania. Nie zaprzeczył, że księga istnieje.

Wieczorem przeszukaliśmy dom numer siedem. Pod luźną deską podłogi znaleźliśmy metalową kasetkę. W środku leżała druga księga dostaw, list Marjany do miejscowej prokuratury i fotografia jej ojca z trzema pracownikami bazy.

Jeden z nich był Dronow.

Drugi — dyrektor bazy.

Trzeci człowiek został wykreślony z dokumentów przed laty.

Na odwrocie fotografii Marjana napisała: „Jeśli coś mi się stanie, szukajcie go tam, gdzie zaczyna się linia kolejowa”.

W tej samej chwili zadzwonił telefon. Podniosłem słuchawkę.

— Mówi szpital miejski — powiedział kobiecy głos. — Mamy tu pacjentkę bez dokumentów. Przed śmiercią podała nazwisko Kalistratowa.

Spojrzałem na ciało przykryte w prosektorium i na fotografię w swojej dłoni.

Marjana mogła nie być kobietą z wyrobiska.

— Co jeszcze powiedziała? — zapytałem.

Kobieta po drugiej stronie zawahała się.

— Że człowiek, którego szukacie, nie był sam. I że dziecko dyrektora bazy zna prawdę…