CZĘŚĆ 4

Wyrwałam się do łazienki szybciej niż Antoni.

Teczka leżała na pralce, między proszkiem do prania a mokrym ręcznikiem. Antoni dopadł jej w tej samej chwili i szarpnął za uchwyt.

— Zostaw to! — krzyknął.

— Co w niej jest?

— Nic, co cię dotyczy.

Siemion Arkadjewicz stanął w drzwiach. Wiera Siergiejewna zatrzymała się za nim, opierając dłoń na lasce.

— Proszę odsunąć się od teczki — powiedział notariusz.

Antoni roześmiał się nerwowo.

— Pan nie ma prawa rozkazywać mi w moim mieszkaniu.

— To nie jest pańskie mieszkanie w tej sprawie. A dokument, który próbował pan złożyć w banku, jest próbą wyłudzenia.

Antoni zacisnął palce na uchwycie.

— Nie wie pan, o czym mówi.

— Wiem dokładnie. Pełnomocnictwo ma datę sprzed trzech tygodni. Pani Anna tego dnia była ze swoją ciotką w hospicjum, a podpis został skopiowany z formularza ubezpieczeniowego.

Poczułam, jak nogi robią mi się miękkie. Oparłam się o framugę, której farba odprysnęła przy zawiasie.

— Pokaż mi dokument — powiedziałam.

Antoni spojrzał na mnie i przez sekundę nie wyglądał jak człowiek, z którym dzieliłam łóżko przez sześć lat. Wyglądał jak ktoś, kto przelicza odległość do najbliższej ucieczki.

— Chciałem tylko zabezpieczyć nasze małżeństwo.

— Zabezpieczyć je moim podpisem?

— Twoja ciotka i tak zostawiła ci za dużo pieniędzy.

— To nie była odpowiedź.

— Myślisz, że mogłem patrzeć, jak wszystko trafia do ciebie, a ja nadal mieszkam w jednym pokoju po babci? Mama ma długi. Bank zabierał jej emeryturę. Potrzebowaliśmy pomocy.

Natalia Walerewna wyprostowała się gwałtownie.

— Nie mów „potrzebowaliśmy”. To ty wymyśliłeś ten plan.

— Mamo!

— To ty powiedziałeś, że Anna jest zmęczona i podpisze wszystko, jeśli wystarczająco mocno ją przyciśniesz. To ty kazałeś mi znaleźć notariusza.

Antoni pobladł jeszcze bardziej.

— Przestań.

— A teraz mam sama odpowiadać za twoje długi?

Wiera wyjęła z torebki plik rachunków.

— Natalia Walerewna nie powiedziała całej prawdy — oznajmiła. — Daria Pietrowna płaciła jej przez dwa lata za leki i czynsz. Znalazłam przelewy w dokumentach ciotki. Antoni wiedział o tym i uważał, że skoro rodzina już raz dostała pieniądze, może zażądać reszty.

Spojrzałam na Natalię.

— Ciotka pomagała pani?

Kobieta odwróciła wzrok.

— Nie chciałam, żeby Antoni wiedział.

— Ale wiedział.

— Dowiedział się przypadkiem. Potem zaczął mnie szantażować, że powie ci, iż brałam pieniądze od Darii.

W mieszkaniu zrobiło się duszno. Na stole wciąż leżał pęknięty długopis, przygotowany dla mnie rano przez Natalię. Nagle wydał mi się obrzydliwie symboliczny: tani przedmiot, którym chcieli podpisać cudzą krzywdę.

Siemion Arkadjewicz wziął teczkę i otworzył ją przy wszystkich. W środku znajdowało się pełnomocnictwo, fałszywa umowa pożyczki oraz wydruk oferty sprzedaży mojego przyszłego mieszkania.

— Już wystawiłeś je na sprzedaż? — spytałam.

Antoni spuścił głowę.

— Nie doszło do transakcji.

— Ale próbowałeś.

— Chciałem kupić nam dom. Dla nas.

— Bez pytania mnie?

— Wiedziałem, że odmówisz.

— Wiedziałeś, że odmówię oddania pieniędzy, które należały do mnie. To nie jest małżeństwo. To plan przejęcia.

Poczułam ból, lecz pod nim pojawiło się coś twardszego. Przez półtora roku tłumaczyłam jego gniew zmęczeniem, jego żądania samotnością, a jego obojętność trudnym charakterem. Ciotka widziała prawdę wcześniej niż ja.

Antoni wyciągnął rękę.

— Aniu, porozmawiajmy sami.

— Nie.

— Przecież mnie kochasz.

— Kochałam człowieka, który potrafiłby przyjechać do chorej kobiety choć raz. Ty kochałeś to, co mogłeś z niej dostać.

Te słowa sprawiły, że usiadł na krześle. Nie dlatego, że zrozumiał. Po prostu zabrakło mu siły, by dalej stać.

Natalia Walerewna zaczęła płakać.

— Aniu, ja naprawdę nie chciałam cię skrzywdzić. Antoni powiedział, że ciotka i tak nie potrzebuje tych pieniędzy.

— Pieniądze nie są najgorsze.

— Co jest gorsze?

— To, że przychodziłyście do mnie dopiero wtedy, gdy przestała oddychać.

Siemion Arkadjewicz położył przede mną testament i klucz do skrytki.

— Pani Anno, może pani zamknąć rachunek spadkowy albo ustanowić osobne zabezpieczenie. Pamiętam jednak dodatkową instrukcję Darii Pietrownej.

— Jaką?

Notariusz wyciągnął z koperty krótką kartkę.

„Jeżeli Ania odziedziczy pieniądze, niech nie wydaje ich na udowadnianie swojej wartości ludziom, którzy jej nie widzieli. Niech odtworzy ogród przy domu pod Zwenigorodem. Tam nauczyłam ją, że każda roślina potrzebuje innej ziemi”.

Zamknęłam oczy. Widziałam ciotkę siedzącą na drewnianej ławce, z naparstkiem na palcu i ziemią pod paznokciami.

— Chciała kupić ten dom? — zapytałam.

— Dom nadal należy do gminy — odpowiedział notariusz. — Ale Daria wpłaciła zaliczkę i przygotowała projekt przekształcenia go w mały ośrodek dla samotnych starszych osób. Pani miała nim zarządzać.

Spojrzałam na dokumenty.

To był ostatni zwrot, którego się nie spodziewałam. Ciotka nie zostawiła mi tylko pieniędzy. Zostawiła mi zadanie, którego nie mogłam wykonać, jeśli pozwoliłabym Antoniemu odebrać mi poczucie, że mam prawo decydować o własnym życiu.

— Nie chcę sprzedawać mieszkania ciotki — powiedziałam. — Otworzę tam miejsce, w którym nikt nie będzie czekał samotnie na pomoc.

Antoni podniósł głowę.

— A co ze mną?

— Zostajesz w tym mieszkaniu do końca miesiąca. Potem wyprowadzisz się do matki albo znajdziesz własne miejsce.

— Chcesz się ze mną rozwieść?

— Chcę zakończyć małżeństwo, w którym moje zmęczenie było dla ciebie dowodem, że możesz żądać więcej.

Natalia Walerewna zakryła twarz dłońmi.

— On nie ma dokąd pójść.

— Miał dokąd pojechać przez półtora roku. Do mojej ciotki. Nie przyjechał ani razu.

Wiera Siergiejewna podeszła do stołu i położyła obok testamentu mały mosiężny naparstek.

— Daria dała mi go przed śmiercią — powiedziała. — Kazała oddać pani dopiero wtedy, gdy przestanie pani przepraszać za to, że została wybrana.

Wzięłam naparstek. Metal był ciepły od jej dłoni.

Nazajutrz zaniosłam do banku nowe pełnomocnictwa, sporządzone wyłącznie dla mnie i Siemiona Arkadjewicza. Próba wypłaty została zablokowana. Fałszywe dokumenty przekazano odpowiednim organom, ale nie chciałam, żeby moje życie zamieniło się w niekończący się ciąg przesłuchań. Najważniejsze dowody były już zabezpieczone, a Antoni musiał ponieść konsekwencje swoich podpisów i decyzji.

Rozwód nie był prosty. Antoni próbował przedstawiać się jako mąż porzucony przez kobietę, która „wybrała pieniądze”. Na pierwszym spotkaniu mediacyjnym położył przede mną fotografię naszego ślubu.

— Naprawdę wyrzucisz sześć lat? — zapytał.

— Nie wyrzucę. Wreszcie zobaczę je bez usprawiedliwień.

— Nadal mogę ci pomóc przy ośrodku.

— Pomoc zaczyna się od tego, że nie bierze się cudzych pieniędzy podstępem.

Nie odpowiedział. Tym razem nie czekałam na jego odpowiedź.

Natalia Walerewna oddała mi później pudełko z rachunkami Darii. Były tam potwierdzenia jej przelewów i krótka notatka, którą ciotka napisała na odwrocie recepty: „Niech Natalia kiedyś powie Ani prawdę”.

Powiedziała ją dopiero wtedy, gdy straciła syna jako wspólnika w oszustwie i została z długami, które próbowała przed nim ukryć. Nie wybaczyłam jej od razu. Ale podpisałam zgodę, by z części pieniędzy przeznaczonych przez Darię na pomoc zapłacić za jej leczenie. Nie dla Natalii. Dla ciotki, która nie pozwoliłaby chorej kobiecie zostać samej.

Wiosną otworzyłam ogród pod Zwenigorodem. Przy furtce zawiesiłam niewielką tabliczkę z imieniem Darii Pietrownej. W środku stały dwa łóżka, regał z książkami i stary stół szachowy, przy którym ciotka uczyła mnie przegrywać bez wstydu.

Pierwszego dnia przyszła Wiera. Przyniosła doniczkę z sadzonką jaśminu.

— Daria mówiła, że posadzimy go razem — powiedziała.

Wykopałyśmy dół przy ławce. Ziemia była twarda, pełna kamieni. Wiera podała mi małą łopatkę, a ja wsunęłam do kieszeni mosiężny naparstek.

— Myślisz, że byłaby zadowolona? — zapytałam.

— Nie — odpowiedziała Wiera. — Powiedziałaby, że źle posadziłaś.

Parsknęłam śmiechem, pierwszy raz od wielu tygodni.

Kiedy przykrywałam korzenie jaśminu, zauważyłam przy ławce tabliczkę z kolejną instrukcją ciotki. Musiała ją przygotować jeszcze przed śmiercią.

„Aniu, jeśli kiedyś będziesz tu sadzić kwiaty, zostaw jeden kamień na wierzchu. Żebyś pamiętała, że nawet dobra ziemia nie jest całkiem miękka”.

Położyłam na świeżej ziemi płaski, biały kamień znaleziony przy płocie. Obok niego wsunęłam mosiężny naparstek.

Wtedy z wnętrza domu dobiegł głos starszej kobiety, która po raz pierwszy od wielu dni poprosiła o herbatę.

Odwróciłam się i odpowiedziałam:

— Już idę, ciociu.