CZĘŚĆ 4

…a pod nią podpis, który mogła złożyć tylko ona.

Przez kilka sekund nikt się nie poruszył.

Mój telefon wciąż drżał na stole.

— Powiedz im, że to pomyłka — zażądała Natalia.

— Komu?

— Twojemu kierownikowi. Powiedz, że jestem twoją matką i miałam prawo działać w twoim imieniu.

— Nie miałabyś prawa, nawet gdybyś była moją żoną.

Sofija siedziała obok mnie z kartką przyciśniętą do piersi. Był to jeden z moich listów, napisany na odwrocie rachunku za paliwo. Na dole narysowałem małe kółko, bo Olena zawsze mówiła, że okrąg oznacza powrót do domu.

Nie wiedziałem, że ten list istnieje.

Natalia musiała go zatrzymać, tak jak zatrzymała wszystkie pozostałe.

— Panie Andrzeju — odezwał się dyrektor — musimy zabezpieczyć dokumentację szkoły. Nie możemy pozwolić, by ktokolwiek wynosił kolejne akta.

— Zróbcie to — odpowiedziałem.

Natalia prychnęła.

— Chcecie mnie zamknąć za kilka błędów w papierach?

— Nie chodzi o papiery — powiedziała Irena. — Chodzi o dziecko, które przez lata głodowało, choć jego ojciec przesyłał pieniądze.

Matka odwróciła się do Sofiji.

— Powiedz im, że zawsze miałaś co jeść.

Sofija skuliła ramiona.

— Nie.

Jedno słowo.

Natalia zrobiła krok w jej stronę, lecz stanąłem między nimi.

— Nie zbliżaj się do niej.

— Jestem jej babcią.

— Byłaś jej opiekunką. To nie to samo.

Kiedy powiedziałem to głośno, poczułem, jak coś pęka we mnie. Przez pięć lat broniłem Natalii przed własnymi podejrzeniami. Teraz musiałem bronić córki przed kobietą, której powierzyłem jej dzieciństwo.

Pojechałem z Sofiją do banku. Kierownik oddziału, pan Marek, rozłożył przed nami historię rachunków. Nie mogłem uwierzyć, jak wiele sygnałów ignorowałem.

— Tutaj — wskazał. — Prawie wszystkie przelewy były wypłacane tego samego dnia.

— Gotówką?

— Albo przelewane dalej. Największe kwoty trafiały do firmy budowlanej należącej do pani Natalii.

— Moja matka nie ma firmy budowlanej.

Marek przesunął w moją stronę odpis rejestru.

— Ma. Od czterech lat. Nazwa firmy zawiera pani nazwisko panieńskie.

Sofija spojrzała na mnie.

— Tato, czy ona kupowała za to mieszkanie?

Nie chciałem odpowiadać przy niej, ale obiecałem sobie, że żadna kolejna prawda nie zostanie przed nią ukryta.

— Tak. I remontowała dom, w którym mieszkaliśmy.

— Ale mówiła, że nie stać jej na jedzenie.

— Wiem.

Wtedy Marek wyjął jeszcze jeden dokument.

— Jest tu coś, czego nie rozumiem. W zeszłym miesiącu z tego samego rachunku wysłano dużą wpłatę na fundusz stypendialny imienia Oleny Szełczuk.

Zamarłem.

— Kto wpłacił?

— Pani Natalia.

Przez moment pomyślałem, że źle usłyszałem.

— Po co miałaby to robić?

Marek podał mi potwierdzenie. Kwota była prawie równa tej, którą Natalia rzekomo wydała na komputer. W tytule zapisano: „stypendium dla Sofiji”.

Sofija ścisnęła moją dłoń.

— Czyli jednak coś dla mnie zrobiła?

Nie odpowiedziałem od razu.

Dopiero wieczorem, kiedy wróciliśmy do mieszkania, zrozumiałem, że sprawa była bardziej skomplikowana, niż chciałem przyznać. Natalia nie tylko kradła. Część pieniędzy odkładała pod nazwiskiem Oleny, tworząc fundusz dla Sofiji.

Znalazłem ją w pokoju gościnnym. Na łóżku leżały stare rachunki, a obok nich klucz do metalowej kasetki.

— Otwórz ją — powiedziałem.

— Nie.

— Otwórz.

— Jeśli ją otworzę, zabierzesz wszystko.

— To nigdy nie było twoje.

Przez chwilę patrzyliśmy na siebie jak obcy ludzie.

Potem Natalia podała mi klucz.

W kasetce znajdował się notes, akt własności niewielkiego mieszkania i koperta z nazwiskiem Sofiji. Na kopercie widniała data jej osiemnastych urodzin.

W środku była książeczka oszczędnościowa. Na rachunku leżała suma wystarczająca na studia i wynajem pokoju przez pierwszy rok.

Sofija odsunęła się.

— To moje pieniądze?

— Tak — powiedziała Natalia. — Chciałam, żebyś miała coś, kiedy mnie już zabraknie.

— A dlaczego zabierałaś mi obiady?

Natalia otworzyła usta, lecz tym razem nie zaatakowała. Usiadła na brzegu łóżka.

— Bałam się, że twój ojciec zabierze cię ode mnie. Po śmierci Oleny został mi tylko dom i ty. Kiedy Andrzej zaczął wysyłać coraz więcej, pomyślałam, że jeśli pokażę mu, jak bardzo go potrzebujesz, będzie pracował jeszcze dłużej. Potem zaczęłam spłacać długi. Potem już nie umiałam przestać.

— Więc głodziłaś dziecko, żeby zatrzymać syna przy pracy? — zapytałem.

— Nie chciałam jej skrzywdzić.

— Skrzywdziłaś ją każdego dnia.

Sofija stała przy stole i patrzyła na książeczkę.

— Mogłaś mi powiedzieć, że tata mnie kocha.

Natalia spuściła głowę.

— Bałam się, że odejdziesz.

— Odeszłam dawno temu — powiedziała Sofija. — Tylko codziennie udawałam, że jeszcze tu jestem.

To zdanie złamało coś także w Natalii. Nie teatralnie. Bez krzyku. Po prostu osunęła się na krzesło i zasłoniła twarz dłońmi.

Następnego dnia zabrałem Sofiję do lekarza, potem do sklepu. Nie pozwoliłem jej wybierać najtańszych rzeczy. Za każdym razem pytała, czy na pewno możemy sobie na to pozwolić.

— Możemy — odpowiadałem.

— Naprawdę?

— Naprawdę.

W szkole Irena pomogła jej odzyskać prawdziwy numer telefonu ojca i anulować wszystkie fałszywe dane. Dyrektor zawiesił Natalii możliwość odbierania dokumentów. Nie było wielkiej sceny, kamer ani tłumu ludzi. Były podpisy, pieczątki i pudełko z aktami, które przez lata mówiły o mojej córce rzeczy nieprawdziwe.

W banku zablokowałem pełnomocnictwo Natalii. Nie zabrałem jej mieszkania, choć mógłbym domagać się zwrotu każdej złotówki. Wspólnie z księgową ustaliłem plan spłaty pieniędzy. Natalia musiała sprzedać samochód, zamknąć firmę i oddać większość tego, co kupiła z przelewów.

Nie zrobiłem tego z zemsty.

Chciałem, żeby po raz pierwszy ciężar jej decyzji nie spadł na Sofiję.

Mimo wszystko zostawiłem fundusz imienia Oleny. Nie jako nagrodę dla Natalii, lecz jako obietnicę dla córki. Pieniądze zostały przepisane na rachunek, do którego dostęp miała Sofija i niezależna księgowa.

Kilka dni później Natalia przyszła do szkolnej stołówki. Nie mogła wejść do domu, dopóki Sofija sama nie zdecydowała, czy chce ją zobaczyć.

Siedziałem przy stole, a przed nami stały dwie pełne miski zupy i świeże bułki.

Natalia zatrzymała się kilka kroków dalej.

— Mogę usiąść?

Sofija długo patrzyła na wolne krzesło.

— Możesz. Ale nie będziesz mówić za mnie.

— Dobrze.

— I nie będziesz odbierać moich listów.

— Dobrze.

— Jeśli chcesz zostać babcią, musisz przestać być moim strażnikiem.

Natalia skinęła głową.

— Spróbuję.

Sofija przesunęła ku niej talerz.

— Zjedz. Nie musisz niczego odkładać na później.

Natalia dotknęła bułki, ale jej nie podniosła. Łzy spadły na białą serwetkę.

Ja wyjąłem z kieszeni stary list Oleny. Ten, który znalazłem między dokumentami. Na odwrocie widniało zdanie zapisane jej ręką: „Nie pozwól, żeby Sofija nauczyła się przepraszać za to, że czegoś potrzebuje”.

Przeczytałem je na głos.

Sofija położyła dłoń na mojej.

— Tato, możesz jutro przyjść po mnie do szkoły?

— Mogę.

— Nie będziesz musiał wracać do pracy?

— Poprosiłem o krótsze wyjazdy.

— A jeśli pieniądze się skończą?

Spojrzałem na pełny talerz przed nią.

— Wtedy zjemy mniej. Ale nigdy więcej nie będziesz jadła połowy bułki w ukryciu.

Sofija odłamała kawałek i podała go Natalii.

— Zacznij od tego — powiedziała. — Tym razem bez chowania.

Natalia wzięła bułkę obiema dłońmi, jakby trzymała coś kruchego.