CZĘŚĆ 4
…Telefon wypadł mi z ręki i uderzył o betonową posadzkę.
Przez chwilę słyszałem tylko kapanie wody.
Kropla.
Kropla.
Kropla.
— Co jest w tej teczce? — zapytałem.
Antoni podniósł telefon, ale rozmowa już się zakończyła.
— Kopia księgi rachunkowej firmy Romana — powiedział. — Oryginał zabrałem z jego biura w noc pożaru. Przechowywałem go przez dwadzieścia jeden lat.
— Dlaczego nie oddałeś go wcześniej?
— Bo nie miałem podpisu osoby, która prowadziła księgowość. Bez tego Roman nazwałby wszystko zemstą Victora.
Victor spojrzał na niego z niedowierzaniem.
— Mówiłeś, że księgowa nie żyje.
— Tak twierdził Roman.
Antoni wyjął z teczki pożółkłą kartkę.
Na dole widniała pieczęć, data i podpis kobiety o imieniu Zofia Kaczmarek.
— Zofia żyje — powiedział Antoni. — Od dwóch lat mieszka w domu opieki pod Toruniem. Helena ją odnalazła. Zdążyła z nią porozmawiać i zdobyć jej zeznanie.
Wziąłem kartkę do ręki.
Nad podpisem zapisano kwoty przelewów, nazwiska podstawionych pracowników i numer konta, na które Roman przelewał pieniądze z funduszu. Na jednej stronie pojawiła się także data pożaru.
Dzień przed tragedią.
— Matka wiedziała wszystko — powiedziałem.
— Wiedziała wystarczająco dużo, by bać się o ciebie — odparł Victor.
— A ty? Dlaczego pozwoliłeś, żeby uważała mnie za człowieka, który porzucił rodzinę?
Victor zacisnął palce na srebrnym medalionie.
— Bo kiedy miałem wybór między twoją nienawiścią a twoim grobem, wybrałem nienawiść.
Te słowa zabolały bardziej niż wyznanie o ojcostwie.
Na podwórzu zatrzymały się dwa samochody. Drzwi trzasnęły niemal jednocześnie.
Roman wszedł do domu bez pukania.
Miał siedemdziesiąt lat, kosztowny płaszcz i laskę z rączką wykonaną z kości słoniowej. Za nim szła Danuta Rylska oraz dwóch mężczyzn w roboczych ubraniach.
— Victor — powiedział Roman. — Nadal chowasz się za kobietami i dziećmi?
— Michał nie jest dzieckiem — odpowiedział Victor.
Roman spojrzał na mnie z rozbawieniem.
— Więc to syn Heleny.
— Mój syn — powiedział Victor.
Po raz pierwszy Roman stracił pewność w oczach.
— Nie masz prawa tak mówić.
— Mam większe prawo niż ty do wszystkiego, co próbujesz ukraść.
Roman uderzył laską w podłogę.
— Ten dom został sprzedany.
— Przez kogo? — zapytałem. — Przez moją matkę, która w dniu podpisania nie mogła utrzymać łyżki?
Danuta wysunęła się do przodu.
— Nie będziemy prowadzić rozmowy bez dokumentów.
Wyjąłem z kieszeni oryginalny akt własności.
Roman wyciągnął rękę.
— Daj to.
— Nie.
— Nie rozumiesz, z kim rozmawiasz.
— Rozumiem. Z człowiekiem, który dwadzieścia jeden lat temu spalił magazyn, a potem próbował kupić milczenie mojej matki.
W pomieszczeniu zapadła ciężka cisza.
Roman odwrócił się do Antoniego.
— Ty stary głupcze.
Antoni uniósł brodę.
— Właśnie dlatego Helena kazała mi czekać. Wiedziała, że sam się zdradzisz.
— O czym ty mówisz?
— O szczególe, którego nie znał nikt poza człowiekiem obecnym w magazynie.
Antoni otworzył księgę.
— Na zeznaniu zapisano, że przed pożarem z sejfu zabrano niebieski rejestr. Wtedy mówił o nim tylko sprawca.
Roman zbladł.
— To było dawno temu.
— Nie powiedziałem, jaki rejestr — odparł Antoni. — A ty właśnie go nazwałeś.
Danuta cofnęła się o krok.
Roman próbował wyrwać mu teczkę, lecz Victor zasłonił Antoniego. Jeden z robotników chwycił Victora za płaszcz, ale ja uderzyłem go garnkiem, który wciąż trzymałem od rana. Metal zadźwięczał tak głośno, że wszyscy zamarli.
— Wyjdźcie z mojego domu — powiedziałem.
Roman roześmiał się nerwowo.
— Myślisz, że jedna stara księga coś zmieni?
— Nie jedna.
Przy schodach stała kobieta z siwymi włosami i laską.
Nie słyszałem, kiedy weszła.
— Zofia? — szepnął Antoni.
Księgowa spojrzała na Romana.
— To on kazał mi zmienić rachunki. To on powiedział, że jeśli odmówię, mój syn straci pracę. To on podpalił magazyn, kiedy Victor zagroził, że wszystko ujawni.
Roman cofnął się do ściany.
— Nie możesz tego pamiętać.
— Pamiętam każdy rachunek. Każdą noc. Każdy telefon.
— Helena cię do tego namówiła.
— Helena poprosiła tylko, żebym przestała się bać.
Za plecami Zofii pojawił się mężczyzna w garniturze. Był notariuszem, którego nazwisko widniało na fałszywym akcie sprzedaży.
— Panie Rylski — powiedział — muszę wycofać dokument. Podpis został podrobiony, a pełnomocnictwo wystawiono po śmierci świadka, który rzekomo je poświadczył.
Danuta spojrzała na niego z wściekłością.
— Miał pan to zatwierdzić.
— Miałem dostać oryginał pełnomocnictwa. Otrzymałem kopię, na której data została zmieniona.
Roman patrzył na wszystkich, jakby nagle zniknęły ściany, za którymi przez lata się ukrywał.
— Nie możecie mi tego zrobić.
— To ty zrobiłeś to sobie — powiedział Victor.
Roman rzucił się ku drzwiom, lecz na schodach zatrzymał się, chwytając poręcz.
— Victor, wiesz, co się stanie, jeśli to ujawnisz. Zostaniesz oskarżony razem ze mną. Byłeś tamtej nocy.
— Byłem tam, żeby ratować Piotra.
— A jednak uciekłeś.
Victor spojrzał na mnie.
— Uciekłem, bo Roman przyłożył nóż do brzucha Heleny. Powiedział, że jeśli zostanę, umrze ona i dziecko. Nigdy nie wybaczyłem sobie, że uwierzyłem, iż mogę ich ochronić, znikając.
Przez dwadzieścia lat mieszkał za naszym domem, jadł posiłki przynoszone przez kobietę, której nie wolno mu było nazwać żoną, i patrzył, jak jego syn dorasta bez ojca.
Chciałem go uderzyć.
Chciałem przytulić.
Zrobiłem coś trudniejszego.
Podszedłem do niego.
— Nie wiem, czy potrafię ci wybaczyć — powiedziałem.
Victor skinął głową.
— Nie proszę o to dzisiaj.
— Ale nie odejdziesz już bez słowa.
— Nie odejdę.
Roman został wyprowadzony przez ludzi, których sam przywiózł. Danuta oddała mi kluczyki do samochodu i podpisała oświadczenie, że działała na polecenie Romana. Notariusz zabezpieczył dokumenty, a Zofia została do wieczora, opowiadając wszystko, co pamiętała z tamtej nocy.
Nie było wielkiej sceny na cmentarzu ani pięknych słów, które mogłyby naprawić dwadzieścia lat.
Był za to list matki.
Czytałem go dopiero nad ranem, siedząc przy stole z pękniętą filiżanką.
„Michał, jeśli Victor ci powie, że jest twoim ojcem, uwierz mu. Nie dlatego, że zasłużył na łatwe przebaczenie. Dlatego, że przez wszystkie te lata przychodził pod nasze okno z tym samym pytaniem: czy jesteś zdrowy, czy masz co jeść i czy kiedyś pozwolisz mu usiąść przy stole.”
Pod listem matka dopisała jeszcze jedno zdanie.
„Nie oddawaj mu mojego miejsca. Zrób mu tylko miejsce obok.”
Victor czekał na werandzie do południa. Nie wszedł, dopóki go nie zawołałem.
Postawiłem przed nim talerz z obiadem.
— To nie będzie tak jak dawniej — powiedziałem.
— Wiem.
— Będziesz odpowiadał na każde pytanie.
— Odpowiem.
— Nawet jeśli będzie bolało.
— Zwłaszcza wtedy.
Usiadł naprzeciwko mnie. Przez chwilę patrzyliśmy na parujący rosół, którego matka nauczyła mnie gotować, kiedy miałem dziesięć lat.
Victor dotknął medalionu.
— Chcesz go?
— Nie.
— Helena chciała, żeby trafił do ciebie.
— Zostaw go sobie. Przez całe życie myślałem, że zgubiła go przypadkiem.
— Nie zgubiła. Dała mi go tej nocy, kiedy uciekłem.
— Po co?
Victor przesunął medalion po stole.
— Żebym pamiętał, gdzie mam wrócić.
Nie powiedziałem, że wrócił za późno.
Nie powiedziałem też, że może nie jest jeszcze za późno na wszystko.
Za oknem koparka odjechała z drogi, a jej gąsienice zostawiły w błocie dwa głębokie ślady. W miejscu dawnego schronienia leżała deska z czerwonej ceraty. Podniosłem ją i zaniosłem do domu.
Victor spojrzał na talerz, potem na puste krzesło matki.
— Mogę jutro ugotować coś ja? — zapytał.
Położyłem srebrny medalion obok jej pękniętej filiżanki.
— Jutro ugotujemy razem.
Przegapiłeś początek?
