CZĘŚĆ 4
A nowy właściciel jutro rano przyjeżdża po klucze.
Przez kilka sekund nikt się nie poruszył.
Słyszałam tylko buczenie lodówki i cichy trzask stygnącego kaloryfera.
— Sprzedałaś go ponownie? — zapytał Harold.
Grace wpatrywała się w niego, jakby pytanie było niesprawiedliwe.
— Nie miałam wyboru.
— Miałaś dwadzieścia dwa lata wyboru.
— Nie rozumiesz, co to znaczyło opiekować się twoim ojcem.
— Rozumiem, że sprzedałaś warsztat bez jego zgody.
— Twój ojciec był sparaliżowany i nie wiedział, co podpisuje!
Pani Elżbieta ścisnęła pasek torebki.
— Wiedział — powiedziała. — Właśnie dlatego odmówiłam przyjęcia drugiego dokumentu. Pański ojciec powiedział wtedy wyraźnie: „Jeśli Grace sprzeda warsztat, mój syn zostanie bez niczego”.
Grace zerwała się ze schodka.
— Przestańcie mówić o człowieku, którego już nie ma, jakby był święty!
Harold przycisnął dłoń do czerwonego kasetnika.
— Nikt nie mówi, że był święty. Ale nie był głupi.
Matka ruszyła do niego.
— To ja płaciłam za jego leczenie. To ja siedziałam przy jego łóżku, kiedy ty studiowałeś i bawiłeś się w dorosłość. Myślisz, że te pieniądze spadły z nieba?
Harold cofnął się, ale nie ze strachu. Przede wszystkim nie chciał, żeby dotknęła kasetnika.
— Ile kosztowało leczenie?
Grace milczała.
— Ile dostałaś za warsztat?
— To nie ma znaczenia.
— Ile?
Pani Elżbieta odpowiedziała za nią.
— Sto osiemdziesiąt tysięcy.
Harold zamknął oczy.
— A rachunki medyczne?
— Około sześćdziesięciu tysięcy — powiedziała Elżbieta. — Mam kopie. Pański ojciec zostawił je w kancelarii, bo podejrzewał, że ktoś wykorzysta jego chorobę.
Grace zacisnęła dłonie.
— Resztę wydałam na życie.
— Na mieszkanie nad morzem? — zapytał Harold.
Nie odpowiedziała.
To był pierwszy prawdziwy cios. Nie dlatego, że miał dowód na każdy wydatek, lecz dlatego, że Grace nie zaprzeczyła.
Wtedy z kieszeni jej płaszcza wysunęła się biała koperta. Upadła na podłogę. Harold podniósł ją szybciej niż ona.
Na przodzie widniało nazwisko notariusza i data sprzed trzech dni.
Grace rzuciła się w jego stronę.
— Nie czytaj tego.
— Co to jest?
— Oddaj.
Harold otworzył kopertę. W środku znajdowało się wypowiedzenie umowy sprzedaży i pismo od kupującego. Nabywca warsztatu odkrył, że podpis pod aktem mógł być nieważny. Nie chciał czekać na wyjaśnienia. Zażądał zwrotu pieniędzy albo natychmiastowego przekazania wszystkich dokumentów.
Grace nie sprzedała warsztatu po to, żeby zapłacić dawne rachunki.
Sprzedała go, żeby zdobyć pieniądze na mieszkanie nad morzem, którego nie mogła utrzymać.
A kiedy kupujący zaczął zadawać pytania, przyjechała do nas. Do domu Harolda. Do kasetnika. Do listu, który mógł odebrać jej wszystko.
— Chciałaś znaleźć dokumenty, zanim on je zobaczy — powiedziałam.
Grace spojrzała na mnie.
— Nie rozumiesz. Jeśli ten akt zostanie unieważniony, będę musiała oddać pieniądze. Nie mam ich.
— Masz mieszkanie.
— Jest zadłużone.
Harold podniósł wzrok znad koperty.
— A dom mojego ojca?
Grace zamarła.
— Jaki dom?
— Ten przy ulicy Lipowej. Powiedziałaś, że sprzedałaś go dawno temu.
Pani Elżbieta pokręciła głową.
— Nie sprzedała. Przepisała go na siebie, ale hipoteka nigdy nie została spłacona.
Harold odwrócił się do matki.
— Dom nadal należy do ciebie?
— Formalnie tak.
— I zastawiłaś go pod pożyczkę na kolejne mieszkanie?
Grace opadła na krzesło stojące przy telefonie. Drewno skrzypnęło pod jej ciężarem.
— Chciałam mieć coś własnego — wyszeptała. — Przez całe życie byłam czyjąś żoną, czyjąś matką, czyjąś opiekunką. Chciałam raz kupić coś dla siebie.
Harold patrzył na nią długo.
— Mogłaś powiedzieć.
— A ty byś mi pomógł?
— Tak.
— Kłamiesz.
— Może. Ale nie sprzedałbym ci cudzego życia.
O czwartej nad ranem Grace zaczęła pakować rzeczy. Nie pozwoliła sobie pomóc. Składała ubrania do walizki, którą wcześniej ustawiła w pokoju gościnnym pod oknem. Co kilka minut zatrzymywała się, jakby zapomniała, po co weszła do danego pomieszczenia.
Harold stał przy schodach.
— Nie możesz wrócić do mieszkania. Rura nadal jest pęknięta.
— Pójdę do hotelu.
— Nie masz za co.
— Poradzę sobie.
— Nie powiedziałem, że masz iść sama.
Grace spojrzała na niego z niedowierzaniem.
— Po wszystkim, co zrobiłam?
— Właśnie dlatego nie zostawię cię na ulicy. Ale nie zamieszkasz już tutaj.
— Wyrzucasz mnie?
— Ustalam granicę.
To słowo zabolało ją bardziej niż „wyprowadzka”.
Rano pojechaliśmy do kancelarii notarialnej. Nie było policji ani widowiska. Była za to długa, ciężka rozmowa przy prostokątnym stole, na którym stała metalowa podstawka z wyschniętym atramentem.
Kupujący warsztat, pan Wrona, przyszedł z dokumentami. Był spokojnym, siwiejącym mężczyzną o dłoniach pokrytych pyłem drzewnym.
— Nie chcę jej zniszczyć — powiedział. — Chcę tylko odzyskać pieniądze i wiedzieć, komu właściwie płacę.
Harold odpowiedział:
— Warsztat powinien należeć do mnie. Ale najpierw trzeba rozliczyć długi ojca, koszty leczenia i pieniądze, które matka dostała po sprzedaży.
Grace zaczęła płakać.
— Nie mam stu osiemdziesięciu tysięcy.
— Nie musisz oddać wszystkiego jutro — powiedział Harold. — Ale oddasz warsztat. Sprzedasz mieszkanie nad morzem. A resztę spłacisz z domu przy Lipowej, jeśli nie znajdziemy innego rozwiązania.
— To mój dom.
— Nie. To dom, który dostałaś dzięki podpisowi złożonemu za człowieka, który nie mógł się bronić.
Wszyscy spodziewali się, że Harold zażąda natychmiastowego zwrotu każdego grosza. Zamiast tego zrobił coś, czego sama się nie spodziewałam.
— Zostawimy ci prawo do zamieszkania w domu przy Lipowej — powiedział. — Do końca życia. Ale nie możesz go sprzedać ani zastawić. Warsztat wraca do mnie, a dochód z niego pójdzie na spłatę tego, co zabrałaś.
Grace podniosła głowę.
— Dlaczego?
Harold przez chwilę patrzył na swoje dłonie.
— Bo nadal jesteś moją matką. Ale od dzisiaj nie będziesz już mogła używać tego słowa jak klucza do wszystkich drzwi.
Grace podpisała porozumienie drżącą ręką. Przy ostatniej stronie zatrzymała pióro.
— Twój ojciec nienawidził mnie pod koniec — powiedziała.
— Nie wiem.
— Wiedział, że chciałam sprzedać warsztat. Powiedział, że jeśli to zrobię, odbierze mi wszystko.
— A jednak zostawił ci dom.
Grace spojrzała na Elżbietę.
— Dlaczego?
Starsza kobieta odpowiedziała spokojnie:
— Bo mimo gniewu nie chciał, żebyś skończyła bez dachu nad głową.
Grace zakryła twarz obiema dłońmi.
Nie prosiła o przebaczenie. Nie przepraszała pięknymi słowami. Po prostu siedziała, ściskając pióro, aż atrament odcisnął się na jej palcach.
Wieczorem wróciliśmy do domu. Drzwi do sypialni nadal leżały przy ścianie. Harold nie zamontował ich od razu.
Najpierw przyniósł skrzynkę z narzędziami i położył ją na podłodze. Wyjął zawiasy, śruby oraz mosiężną klamkę. Pracował powoli, bez pośpiechu.
— Chcesz, żebym pomogła? — zapytałam.
— Przytrzymaj drzwi.
Stanęłam przy futrynie. Ciężar drewna przeszedł na moje ramiona.
Harold przykręcił pierwszy zawias.
— Wiesz, co było najgorsze? — powiedział.
— Co?
— Nie to, że znalazła ten kasetnik. Najgorsze było to, że przez chwilę pomyślałem, iż może znowu jej uwierzę.
— A uwierzyłeś?
— Nie.
Dokręcił ostatnią śrubę.
Klamka zaskoczyła cichym, metalicznym kliknięciem.
Następnego ranka pojechałam z Haroldem do warsztatu. Był mniejszy, niż sobie wyobrażałam. Pachniał trocinami, olejem lnianym i drewnem nagrzanym od słońca. Na ścianie wisiała fotografia jego ojca z młodości.
Harold zdjął z kieszeni kasetnik i postawił go na starym stole.
— Co z nim zrobisz? — zapytałam.
— Zostawię go tutaj.
— Nie chcesz zabrać go do domu?
— Nie. Tu się zaczęła cała historia.
Otworzył wieko i wyjął list ojca. Pod spodem znajdował się jeszcze jeden przedmiot, którego wcześniej nie zauważyliśmy: mała drewniana miarka z wyrytymi inicjałami H.W.
Harold przesunął po niej kciukiem.
— Mierzył nią każdą deskę — powiedział.
W tej chwili do warsztatu wszedł pan Wrona. W rękach trzymał teczkę i klucze.
— Mam propozycję — oznajmił. — Nie chcę być właścicielem miejsca, którego historia jest tak splątana. Mogę zostać wspólnikiem. Pan będzie prowadził warsztat, a część dochodu przeznaczymy na spłatę zobowiązań.
Harold spojrzał na mnie.
— Nigdy nie prowadziłem warsztatu.
— Ale umiesz słuchać ludzi — powiedziałam. — Tego nauczył cię ojciec.
Pan Wrona położył klucze na stole obok drewnianej miarki.
— Jutro przywożę pierwsze zamówienie.
Harold wziął jeden klucz. Nie do naszego domu. Do warsztatu, który przez lata uważał za stracony.
Tego samego wieczoru Grace zadzwoniła. Zapytała, czy może zatrzymać mosiężną klamkę zdjętą z drzwi naszej sypialni.
— Po co? — spytałam.
— Chcę ją zamontować u siebie — odpowiedziała. — W domu przy Lipowej. Żeby pamiętać, że nie każde zamknięte drzwi są zaproszeniem.
Nie wiedziałam, czy to skrucha, czy tylko kolejna próba posiadania czegoś, co należało do nas.
Powiedziałam, że może ją wziąć.
Harold nie zaprotestował.
Tydzień później przysłała zdjęcie. Na odwrocie widniała jedna linijka: „Ta klamka nie otwiera już niczego, czego nie mam prawa dotykać”.
Nie odpisałam.
Ale kiedy następnego dnia Harold przekręcił klucz w zamku warsztatu, dźwięk metalu odbił się od drewnianych ścian jak pierwszy uczciwy akord dawno przerwanej melodii.
Przegapiłeś początek?
