CZĘŚĆ 4
— Daj mi to — powiedziała Tatiana.
Pielęgniarka podała jej telegram. Papier zadrżał w jej dłoni, lecz tylko przez sekundę. Czytała powoli, przesuwając wzrokiem po każdej linijce. Ja stałem obok stołu, z rękami opuszczonymi wzdłuż ciała, jakbym czekał na wyrok, którego nikt nie chciał wypowiedzieć.
— Jaka rola? — zapytałem.
— Rola, której nie dostałabym, gdybym nadal jeździła za tobą po prowincjonalnych teatrach.
— Możesz zostać.
Spojrzała na mnie.
— Naprawdę?
To jedno słowo miało w sobie tyle zmęczenia, że poczułem ból pod żebrami.
— Jeśli chcesz, zostanę tutaj. Znajdę pracę. Będę przy tobie.
— Przy mnie czy przy swoim poczuciu winy?
Nie odpowiedziałem. W gabinecie pachniało środkiem dezynfekującym, a za oknem tramwaj przesunął się po szynach z metalicznym zgrzytem. Każdy dźwięk zdawał się przypominać, że świat poza tym pokojem nadal działa, choć mój właśnie się skończył.
Rogow podniósł się z krzesła.
— Tatiana, podpiszę wszystko, czego trzeba. Przyznam, że wywarłem na ciebie presję. Nie chciałem, żebyś cierpiała.
— Nie mów, czego nie chciałeś — odparła. — Powiedz, czego chciałeś.
Aleksiej zacisnął szczękę.
— Chciałem, żeby Oleg wrócił na plan. Producent zagroził, że go wyrzuci. Film miał być jego szansą. Ty byłaś dla niego ważniejsza niż rola, ale on bał się przyznać, że nie jest szczęśliwy. Ja wykorzystałem jego tchórzostwo.
Zrozumiałem wtedy coś, czego nie chciałem rozumieć wcześniej. Vera nie była przyczyną. Rogow nie był przyczyną. Nawet moja kariera nie była przyczyną. Przyczyną byłem ja, bo pozwalałem, żeby rozczarowanie mówiło za mnie, a potem karałem Tatianę za to, że słyszała je głośniej niż moje milczenie.
— Dlaczego przyszedłeś wtedy do mnie? — zapytałem Rogowa.
— Bo producent chciał, żebym pilnował, abyś nie wyjechał. A ty powiedziałeś, że jeśli żona odejdzie, nie masz po co grać. Potem zobaczyłem ją na dworcu. Była sama. Pomyślałem, że jeśli zabiorę ją do kliniki, wszystko się uspokoi.
Tatiana odwróciła głowę.
— Wszystko się nie uspokoiło — powiedziała. — Tylko przestało być odwracalne.
Jelena Siergiejewna położyła przed nią drugi dokument.
— Jest jeszcze to. Nie chciałam wręczać go przy mężu, ale teraz powinna pani wiedzieć. Po zabiegu wystąpiły komplikacje. Nie będzie pani mogła mieć dzieci.
Nie usłyszałem, co stało się potem. Zobaczyłem tylko, jak Tatiana zamyka oczy, jak jej twarz traci kolor i jak palce zaciskają się na programie naszego pierwszego występu.
— Nie — powiedziałem.
Lekarka spojrzała na mnie.
— To nie jest pana decyzja.
— Mogę coś zrobić.
— Nie można cofnąć czasu pieniędzmi ani nazwiskiem.
Tatiana wstała. Zachwiała się, więc podsunąłem krzesło, ale nie pozwoliłem sobie jej dotknąć.
— Jutro wyjeżdżam — powiedziała.
— Do Moskwy?
— Tak.
— Pojadę z tobą tylko po to, żeby cię zawieźć.
— Nie.
— Taniu, pozwól mi chociaż to zrobić.
Przez chwilę patrzyła na mnie bez złości. To było gorsze. Złość łączyła ludzi, a jej spojrzenie mówiło, że między nami została już tylko odpowiedzialność.
— Możesz zrobić jedną rzecz — powiedziała. — Nie opowiadaj nikomu, że byłam histeryczką. Nie mów, że zabieg był moją fanaberią. Jeśli ktoś zapyta, powiedz, że pojechałam, bo nie umiałeś być moim mężem.
— Powiem.
— I nie przychodź za mną, dopóki sama cię nie wezwę.
— Dobrze.
Podpisała telegram. Jej ręka była spokojna.
Nazajutrz rano spotkaliśmy się na dworcu. Nie odprowadzałem jej na peron. Stałem kilka kroków dalej, przy kiosku z gazetami, dokładnie tak, jak ona stała wtedy przy kasie w Murmańsku. Tym razem to ja nie miałem prawa prosić, żeby pociąg poczekał.
Vera przyszła przed odjazdem. Podała mi mały pakunek zawinięty w gazetę.
— To było w pokoju — powiedziała.
W środku znalazłem swoją obrączkę. Zdjąłem ją w noc, kiedy wyjeżdżałem do filmu, żartując, że przeszkadza mi w pracy. Tatiana musiała ją znaleźć i oddać Verze.
— Dlaczego mi ją przynosisz?
— Bo ona nie chce, żebyś zatrzymał cokolwiek, co należy do was obojga.
Pociąg zagwizdał. Tatiana weszła do wagonu bez oglądania się. Dopiero gdy skład ruszył, zobaczyłem ją przez szybę. Przycisnęła do piersi swoją brązową torebkę. Mosiężne zapięcie błysnęło w zimnym świetle poranka.
Rozwód przeprowadziliśmy bez scen. Podpisałem dokumenty, które przyniosła, i nie próbowałem targować się o mieszkanie ani o wspólne rzeczy. Rogow odszedł z produkcji, zanim film został ukończony. Przyznał producentowi, co zrobił, lecz ta prawda nie zwróciła Tatianie dzieci ani zdrowia. Vera odmówiła dalszej współpracy ze mną, mówiąc tylko, że nie chce być świadkiem mojego kolejnego udawania.
Tatiana wyjechała do Moskwy i dostała rolę, o której wcześniej mogła tylko marzyć. Kiedy po raz pierwszy zobaczyłem ją na scenie, siedziałem w ostatnim rzędzie. Nie posłała mi spojrzenia. Grała kobietę, która traci wszystko, a mimo to odmawia przyjęcia cudzej litości. Publiczność długo klaskała.
Po przedstawieniu czekałem przy bocznym wyjściu. Nie miałem kwiatów. Wiedziałem, że kwiaty byłyby kolejną próbą kupienia sobie prawa do jej obecności.
Wyszła sama, z programem pod pachą.
— Dobrze zagrałaś — powiedziałem.
— Wiem.
To nie była pycha. To był pierwszy spokojny fakt, jaki usłyszałem od niej od miesięcy.
— Mogę cię odprowadzić?
— Do rogu ulicy.
Szliśmy obok siebie, nie dotykając się. Przy kiosku zatrzymała się i wyjęła z torebki mój stary program. Na odwrocie wciąż widniała data zabiegu i zdanie, którego nie potrafiłem zapomnieć.
— Spaliłaś to? — zapytałem.
— Nie. Chcę pamiętać, kim byłam, kiedy ci ufałam.
— A kim jesteś teraz?
Tatiana zamknęła torebkę. Mosiężne zapięcie kliknęło cicho.
— Kobietą, która nie musi już przyjeżdżać bez zapowiedzi, żeby sprawdzić, czy jest kochana.
Odeszła w stronę teatru. Ja zostałem przy kiosku, z obrączką w kieszeni i jej ostatnim zdaniem cięższym niż cała podróż do Kazachstanu.
Tego wieczoru na scenie zgasły światła, a z widowni jeszcze długo niósł się szept widzów. Tatiana nie wróciła do mnie. Ale kiedy kurtyna opadła, jej głos pozostał w pustym teatrze jak jedno zdanie zapisane na odwrocie programu:
— Nie pozwól, żeby moja historia stała się twoją wymówką.
Przegapiłeś początek?
