CZĘŚĆ 4

— Pani Anno, proszę nie odkładać słuchawki — powiedział głos po drugiej stronie. — Dokument może całkowicie zmienić sytuację.

W kancelarii zrobiło się duszno. Fikus na parapecie poruszał liśćmi, choć okna były zamknięte. Oleg patrzył na mnie z napięciem, a Helena siedziała z dłońmi złożonymi na kolanach.

— Kto czeka przed kancelarią? — zapytałam.

— Doradca, który przyjął wniosek. Twierdzi, że ma potwierdzenie pani zgody.

— Proszę go wpuścić.

Oleg poderwał się.

— Nie. Anna, najpierw porozmawiajmy sami.

— Nie mamy już o czym rozmawiać sami.

Pani Róża skinęła głową pracownicy sekretariatu. Po chwili do pokoju wszedł niski mężczyzna z teczką i mokrym od potu kołnierzykiem. Przedstawił się jako Damian Kurek, doradca finansowy z firmy pożyczkowej.

Położył na stole kartkę.

— To jest oświadczenie klientki o zgodzie na zabezpieczenie pożyczki — powiedział.

Podpis rzeczywiście wyglądał jak mój.

Oleg odetchnął.

— Widzisz? Wszystko jest zgodne z prawem.

Wzięłam dokument do ręki. Papier był gruby, lekko kremowy. Na dole widniała data sprzed dwóch tygodni, kiedy byłam w pracy do siedemnastej trzydzieści. Zapamiętałam ten dzień, bo księgowa z mojego działu dostała ataku migreny, a ja zostałam sama z rozliczeniem.

— Panie Kurek — powiedziałam — gdzie pani przy mnie podpisała ten dokument?

Mężczyzna przełknął ślinę.

— W biurze.

— W którym?

— W naszym oddziale.

— Byłam tam?

— Tak wynika z dokumentacji.

Marta, która czekała dotąd na korytarzu, weszła do środka. W dłoni trzymała kopertę.

— Przepraszam, że się wtrącam — powiedziała — ale pracuję w przychodni naprzeciwko państwa oddziału. W dniu wskazanym na dokumencie widziałam pana Olega przy wejściu. Był z tym doradcą. Miał przy sobie teczkę i kopię dowodu pani Anny.

Oleg odwrócił się do niej.

— Nie masz pojęcia, co widziałaś.

— Mam. I dlatego zrobiłam zdjęcie, kiedy kłóciliście się przed drzwiami.

Wyjęła telefon, ale nie pokazała zdjęcia. Podała je pani Róży wraz z wydrukiem potwierdzenia czasu wykonania.

Damian Kurek pobladł.

— Pan Oleg powiedział, że żona przyjdzie później podpisać. Mówił, że jest po operacji i nie może czekać. Nie powinienem był przyjmować kopii.

— Ale przyjął pan — powiedziała pani Róża.

— Tak.

Oleg zrobił krok w jego stronę.

— Zamknij się.

Helena nagle wstała. Krzesło zaskrobało po podłodze.

— Nie mów mu, żeby milczał. Przez całe życie wszystkim mówiłeś, kiedy mają mówić.

Oleg spojrzał na matkę jak na obcą osobę.

— Ty też stajesz przeciwko mnie?

— Nie. Po prostu przestałam stać za tobą.

Te słowa trafiły w niego mocniej niż jakikolwiek krzyk. Usiadł ciężko, a jego ramiona opadły.

Pani Róża wyjaśniła, że bank wycofa wniosek po otrzymaniu mojego oświadczenia, opinii grafologa i zeznań świadków. Nie musiałam wybierać między ochroną mieszkania a ratowaniem małżeństwa. Oleg sam dokonał tego wyboru, kiedy podrabiał mój podpis.

Jednak to nie koniec.

W poniedziałkowy wieczór wróciłam do mieszkania z Heleną. Chciałam zabrać jej rzeczy. Na korytarzu stała już Marta, trzymając pudełko z porcelanowym aniołem.

— Pani Helena zostawiła to w przedpokoju — powiedziała.

Helena przyjęła figurkę, ale nie od razu ją schowała.

— Pojadę do siostry — oznajmiła. — Nie do niego.

— Nie musi pani decydować dzisiaj — odpowiedziałam.

— Właśnie dzisiaj muszę. Jeśli wrócę do niego z litości, jutro znów będzie mówił, że wszystko mu wolno.

Po raz pierwszy zobaczyłam w niej nie despotyczną teściową, lecz kobietę, która przez lata usprawiedliwiała syna, bo bała się przyznać, że wychowała człowieka krzywdzącego najbliższych.

— Dlaczego wcześniej nic pani nie powiedziała? — zapytałam.

Helena zacisnęła palce na porcelanowym aniele.

— Bo myślałam, że jeśli będę go osłaniać, uratuję rodzinę. A potem zrozumiałam, że osłaniam tylko jego kłamstwa.

Oleg przyjechał następnego dnia do mojego mieszkania. Nie wszedł. Stał na chodniku z kopertą w dłoni. Nie było w nim już tej pewności, z którą rozdawał robotnikom polecenia.

— To rachunki — powiedział. — Wszystkie pieniądze, które brałem od ciebie.

— Nie musisz mi ich teraz oddawać.

— Muszę. Sprzedałem samochód.

Popatrzyłam na niego uważnie.

— A długi?

— Spłacę je sam. Bez twojego mieszkania.

To nie naprawiało dziewiętnastu lat. Nie cofało podrobionego podpisu ani wieczorów, kiedy przyjmowałam cudze problemy jak własne obowiązki. Ale pierwszy raz jego słowa miały pokrycie w czynie.

— Wniosłam pozew o rozwód — powiedziałam.

Oleg zamknął oczy.

— Wiem.

— Nie chcę wojny. Chcę, żebyś oddał wszystko, co wziąłeś z mojego konta, i podpisał oświadczenie, że nie masz żadnych praw do mieszkania.

— Podpiszę.

— I nie przychodź tu bez zapowiedzi.

— Dobrze.

Odwrócił się, ale zatrzymał go głos Heleny. Stała kilka kroków dalej, z pudełkiem w ramionach.

— Oleg.

Spojrzał na nią.

— Przeproś Annę bez tłumaczenia się.

Przez chwilę patrzył na matkę, potem na mnie.

— Przepraszam, Anno. Nie za to, że chciałem pomóc matce. Za to, że uznałem twoje życie za coś, czym mogę rozporządzać.

Nie odpowiedziałam od razu.

— Przyjmuję przeprosiny — powiedziałam. — Ale nie oddam ci przez to swojego życia.

Marta wprowadziła się trzy dni później. Podpisałyśmy protokół w jasnej kuchni, przy stole, który Oleg tak mocno uderzył tamtego wieczoru. Na jego powierzchni została ledwo widoczna rysa po sosjerce.

Helena zamieszkała u siostry i zaczęła chodzić na rehabilitację. Sama zadzwoniła do mnie po tygodniu.

— Anno, znalazłam w szafce jeszcze jeden rachunek — powiedziała. — Tym razem za wszystkie zakupy, które kazał ci opłacać przez lata. Chcesz go?

Roześmiałam się po raz pierwszy od dawna.

— Nie, Heleno. Proszę go wyrzucić.

— Na pewno?

— Tak. Nie chcę już prowadzić księgowości jego win.

Wieczorem przyjechałam do kawalerki sprawdzić licznik. Marta siedziała na podłodze i składała małą półkę pod książki. Na parapecie zapaliła mosiężną lampkę w kształcie liścia. Ciepłe światło odbiło się w szybie i padło na podpisaną umowę najmu.

Osiemdziesiąt tysięcy miesięcznie.

Nie dlatego, że wygrałam z Olegiem. Dlatego, że po raz pierwszy pieniądze zarobione przez moje decyzje miały należeć do mnie.

Marta podniosła głowę.

— Pani Anno, mogę powiesić tu zdjęcie?

— Oczywiście. To pani mieszkanie na czas umowy.

— A ta lampka? Jest piękna.

Dotknęłam mosiężnego liścia. Ciotka mówiła, że światło najlepiej pokazuje, co naprawdę stoi na stole.

— Zostaje — odpowiedziałam. — Niech przypomina, że pewnych rzeczy nie pożycza się nikomu.

Na blacie leżał podpisany protokół, a obok niego klucz, którego Oleg kiedyś próbował użyć jak argumentu.

Marta zamknęła teczkę i uśmiechnęła się.

— To dobrze, że pani go odzyskała.

Spojrzałam na klucz, potem na lampkę rzucającą na ścianę cienki kształt liścia.