CZĘŚĆ 4
Słowo „Daniel” zawisło między nami jak kamień.
Ryszard zakończył rozmowę i od razu oddał mi telefon.
— Kierowca ma adres hospicjum. Skrzynki są w drodze, ale nie wiadomo, kto je zamówił.
Monika cofnęła się o krok.
— To nie ja.
Kuba spojrzał na nią ostro.
— Mamo, przestań.
— Powiedziałam, że nie ja!
Wróciliśmy do domu przed południem. Dzieci zostały z panią Heleną, a ja weszłam do szopy razem z panem Władkiem i Kubą. W powietrzu unosił się zapach trocin, jabłek i oleju lnianego, którym Daniel smarował narzędzia.
Na półce stały stare słoiki z gwoździami. Pod nimi leżało pudełko po herbacie, owinięte parcianą taśmą.
Kuba wskazał je palcem.
— Mama szukała właśnie tego.
Otworzyłam wieko.
W środku znajdowały się rachunki, mapa sadu, umowa z hospicjum i mały notes Daniela. Na ostatniej stronie zapisał numery skrzynek oraz nazwiska rodzin, które miały odebrać owoce.
Na samym dole widniała krótka adnotacja: „Jeśli zabraknie mnie przy zbiorach, Klara wie, co zrobić. Nie sprzedawać wszystkiego. Najpierw dzieci”.
Usiadłam na stołku.
Daniel przygotował się na swoją nieobecność, ale nie przygotował mnie na ból, który przychodził z każdym jego praktycznym zdaniem.
Pan Władek znalazł jeszcze coś. Z tylnej kieszeni starego fartucha wyciągnął mały mosiężny klucz.
— Daniel dał mi go wiosną — powiedział. — Kazał pilnować skrzyni przy studni, gdyby ktoś próbował wejść do sadu nocą.
— Dlaczego nic mi nie powiedziałeś?
— Bo obiecałem. Powiedział, że jeśli umrze, sam ci wszystko wyjaśni.
Pobiegliśmy do studni. Pod deskami, w metalowej skrzyni, znaleźliśmy kopie dokumentów własności i listę osób, które miały pomagać przy zbiorach. Przy nazwisku Moniki nie było żadnej umowy. Była za to notatka Daniela: „Prosiła o pożyczkę. Odmówiłem, ale zaproponowałem pracę przy sortowaniu. Nie przyszła”.
Monika stała za nami.
— On mnie upokorzył — powiedziała.
— Zaoferował ci uczciwą pracę — odparłam.
— Potrzebowałam pieniędzy od razu! Mój brat miał zostać wyrzucony ze szpitala!
Jej głos pękł, lecz tym razem nie odsunęłam się od niej.
— Mogłaś przyjść do mnie.
— Ty i Daniel patrzyliście na mnie z góry.
— Daniel nie żyje. Nie możesz karać go za to, że odmówił ci pieniędzy.
Monika zakryła twarz dłońmi. Kuba stał obok niej, blady i sztywny.
Wtedy przyjechał samochód z hospicjum. Kierowca wysiadł i powiedział, że skrzynki czekają na placu, ale część owoców jest poobijana.
— Zawieziemy je — oznajmiłam.
— A reszta? — spytał Kuba.
Spojrzałam na połamane drzewa.
— Resztę odkupimy. Nie tylko pieniędzmi.
Tego samego popołudnia zebrałam sąsiadów na drodze między naszymi domami. Monika musiała stanąć przed nimi i powiedzieć, co zrobiła. Nie pozwoliłam, żeby ktoś ją wyzywał. Nie po to ją przyprowadziłam.
— Ukradłam owoce z sadu Klary — powiedziała, ściskając kartkę. — Podrobiłam podpis Daniela i sprzedałam część plonu. Zniszczyłam gałęzie.
Pani Helena zapytała:
— Co zamierzasz zrobić?
Monika spojrzała na mnie.
— Oddam pieniądze z targu. Będę pracować przy naprawie płotu i drzew. Każdą sobotę przeznaczę na sortowanie owoców dla hospicjum.
— A twój brat? — zapytałam.
— Kuba znalazł fundację, która pokryje część leczenia. Resztę będę spłacać uczciwie.
— Nie będę spłacać za ciebie — powiedziałam. — Ale pomogę ci napisać wniosek. To nie to samo.
Monika skinęła głową.
Trzy dni później pojechałyśmy razem do hospicjum. Pracownica pokazała nam kuchnię, w której gotowano kompot dla dzieci. Na stole stały jabłka z naszego sadu, te, które ocalały z nocnej kradzieży.
— Daniel zawsze przywoził więcej, niż obiecywał — powiedziała kobieta.
— On uważał, że dzieci nie powinny dostawać tego, co zostało — odpowiedziałam. — Tylko to, co najlepsze.
Monika odwróciła twarz.
Nie przeprosiła pięknie. Nie powiedziała niczego, co mogłoby cofnąć połamane gałęzie i noc, podczas której myślałam, że ktoś ukradł ostatnią rzecz łączącą mnie z Danielem.
Ale następnego ranka przyszła z własną piłą, wiadrem smoły ogrodniczej i rachunkiem z targu.
— Sprzedałam pierścionek po matce — powiedziała. — To pierwsza część pieniędzy.
— Nie musiałaś sprzedawać wszystkiego.
— Musiałam oddać to, co zabrałam.
Pracowałyśmy obok siebie bez udawania, że jesteśmy przyjaciółkami. Kuba naprawiał skrzynki, pan Władek prostował płot, a Ben podawał gwoździe. Zosia siedziała na kocu i układała opadłe jabłka w rządku.
Kiedy przybiliśmy nową tablicę przy drodze, Monika długo patrzyła na wypalone słowa „Owoce dla dzieci”.
— Mogę coś dopisać? — zapytała.
Podałam jej ołówek.
Pod napisem dopisała: „Zbiór prowadzą Klara, Kuba i sąsiedzi”. Nie wpisała własnego imienia.
— Dlaczego nie siebie? — spytałam.
— Bo jeszcze nie zasłużyłam.
— Zasługiwanie zaczyna się od pracy, nie od wstydu.
Oddała mi ołówek.
Jesienią nie mieliśmy już pełnych zbiorów. Część drzew wymagała kilku lat, zanim odzyska siłę. Sprzedaliśmy tyle owoców, ile się dało, a pozostałe trafiły do hospicjum. Monika dotrzymała umowy. Co sobotę przychodziła przed wszystkimi i wychodziła po wszystkich.
Pewnego dnia Ben znalazł w trawie złamaną nogę drabiny Daniela. Chciał ją wyrzucić.
— Zostaw — powiedziałam. — Zrobimy z niej podpórkę dla młodej gruszy.
Monika trzymała deskę, gdy przywiązywaliśmy ją do pnia. Na jej dłoni pojawiła się świeża drzazga.
— Boli? — spytałam.
— Trochę.
— To dobrze. Będziesz pamiętać, żeby nie chwytać drewna bez rękawic.
Uśmiechnęła się krótko, ale tym razem nie było w tym kpiny.
Przy młodej gruszy zawiesiliśmy małą mosiężną tabliczkę z datą śmierci Daniela i datą pierwszej wspólnej zbiórki. Nie jako pomnik dla człowieka, który odszedł, lecz jako zobowiązanie, którego nie zdołała ukraść nawet cudza chciwość.
Ben stanął pod drzewem z czapką ojca w rękach.
— Mamo, kiedy będą na nim owoce?
Spojrzałam na cienkie gałązki, na Kubę trzymającego drabinę i na Monikę, która ostrożnie smarowała ranę na pniu.
— Wtedy, gdy drzewo będzie gotowe.
Ben pokiwał głową, jakby właśnie usłyszał najważniejszą rzecz na świecie.
A z drugiego końca sadu Monika zawołała:
— Klara, przywieź jeszcze jedną skrzynkę. Ta gruszka już nie stoi sama!
Przegapiłeś początek?
