CZĘŚĆ 4
— Ma jeszcze jeden dokument z twoim nazwiskiem — powtórzyła Zofia.
Przez kilka sekund słyszałam tylko jej oddech.
— Gdzie jesteś? — zapytałam.
— W mieszkaniu. Człowiek z banku czeka na klatce. Mówi, że sprawa jest pilna.
Maks zrobił krok w moją stronę.
— Daj mi telefon.
Zasłoniłam aparat dłonią.
— Nie zbliżaj się.
— Larysa, nie rozumiesz, co się dzieje. Ktoś próbuje przejąć firmę.
— Ktoś, kto przez jedenaście miesięcy przelewał pieniądze na rachunek Natalii?
— To były wydatki operacyjne.
Irena wyjęła z segregatora następny arkusz.
— Wydatki operacyjne nie kupują mieszkania w Gdańsku na nazwisko sekretarki — powiedziała.
Natalia oparła się plecami o szafę. Twarz miała mokrą od łez, ale nie wyglądała już na przestraszoną. Wyglądała jak ktoś, kto właśnie zrozumiał, że został wykorzystany w planie wymierzonym w zupełnie inną osobę.
— Obiecałeś mi to mieszkanie — powiedziała.
— Nie teraz.
— Mówiłeś, że będzie nasze.
— Powiedziałem to, żebyś robiła, co trzeba.
Te słowa zawisły między nami.
Natalia zamknęła oczy.
— Co trzeba?
Maks zacisnął pięści.
— Podpisywałaś faktury. Nic więcej.
— Podpisywałam, bo mówiłeś, że Larysa zgodziła się na wszystko.
— Bo miała się zgodzić.
Andrzej, który do tej pory siedział na krześle przy drzwiach, wszedł do pokoju podpierając się kulą.
— Wystarczy, Natalia. Powiedz jej całość.
— Andrzej…
— Powiedz.
Spojrzała na mnie.
— Maks założył rachunek na nazwę mojej firmy doradczej. Przekonał mnie, że po rozwodzie z tobą przepisze na mnie część udziałów. Kiedy pytałam o dokumenty, mówił, że twój ojciec zostawił zgodę. Nie wiedziałam, że podpis na kopii został zeskanowany.
Maks ruszył ku niej.
— Przestań kłamać.
— To ty kłamałeś! — krzyknęła. — Nawet kiedy leżałeś obok mnie, mówiłeś, że Larysa jest przeszkodą, a ja jestem nagrodą.
Poczułam coś dziwnego. Nie ulgę. Nie zwycięstwo. Raczej zmęczenie tak głębokie, że nie mieściło się w ciele.
Przez dwadzieścia osiem lat wierzyłam, że Maks odbiera mi pracę, bo chce mnie chronić przed stresem. Teraz widziałam prawdę: odsuwał mnie, ponieważ moja obecność była jedyną przeszkodą między nim a pieniędzmi.
Telefon znów zadzwonił.
— Mamo? — Zofia mówiła szybciej. — Człowiek z banku ma dokument. Twierdzi, że jutro rano odbędzie się wypłata dużej pożyczki zabezpieczonej udziałami firmy.
Spojrzałam na Maksa.
— Jakiej pożyczki?
Jego twarz zmieniła się natychmiast.
Irena otworzyła szarą teczkę, którą dotąd trzymała pod segregatorem.
— Tej, której jeszcze nie zdążył uruchomić. Wniosek opiewa na trzy miliony złotych. Zabezpieczeniem jest majątek firmy.
— To niemożliwe — powiedziałam.
— Możliwe — odparł Maks. — Firma potrzebowała kapitału.
— A ty chciałeś wziąć pożyczkę na podstawie mojego podpisu.
— Miałem pełnomocnictwo.
— Nie miałeś mojego podpisu.
Irena podsunęła mi dokument. Podpis wyglądał jak mój. Litery były lekko pochylone, charakterystyczne zaokrąglenie przy nazwisku, nawet mała przerwa przed ostatnią sylabą.
Poczułam mdłości.
— Kto to podpisał?
Irena spojrzała na Natalię.
— Ona.
Natalia zaczęła płakać.
— Maks powiedział, że to formularz techniczny. Że twój podpis jest już zatwierdzony w systemie.
— Posłużyłaś się moim nazwiskiem.
— Nie wiedziałam, że chodzi o trzy miliony.
— Wiedziałaś, że chodzi o mnie.
Nie odpowiedziała.
Maks podszedł do okna, ale nie patrzył na ulicę. Patrzył na odbicie własnej twarzy w czarnej szybie.
— Chciałem tylko, żebyśmy przestali żyć od faktury do faktury — powiedział.
— Mieliśmy dom, firmę i córkę. To nie było życie od faktury do faktury.
— Ty zawsze liczyłaś każdy grosz.
— Bo ktoś musiał.
Wtedy wyjęłam z torebki małą kasetkę z mosiężnym zamkiem. Zabierałam ją ze sobą tego ranka, choć nie wiedziałam dlaczego. Była przechowywana w schowku w domu, razem z pierwszymi umowami.
Położyłam ją na biurku.
— Ojciec zostawił mi ją tydzień przed śmiercią. Powiedział, że mam otworzyć, kiedy ktoś spróbuje odebrać mi firmę.
Maks pobladł.
— Co jest w środku?
— Nie wiem. Nigdy jej nie otworzyłam.
— Larysa, posłuchaj mnie.
— Przez lata słuchałam.
W zamku tkwił mały mosiężny kluczyk, który nosiłam na łańcuszku razem z kluczem do skrzynki pocztowej. Wsunęłam go do otworu.
W środku znajdowała się kartka zapisana pismem mojego ojca, stary udziałowy akt oraz zdjęcie naszego pierwszego biura. Na odwrocie zdjęcia Piotr napisał: „Nie pozwól, żeby ktoś nazwał własnością to, co zbudowałaś własnymi rękami”.
Pod kartką leżała kopia pierwotnej umowy spółki. Na ostatniej stronie widniał zapis, że w razie próby nielegalnego przeniesienia udziałów wszystkie prawa zarządcze przechodzą natychmiast na Larysę, bez konieczności zgody drugiego wspólnika.
Maks przeczytał dokument i usiadł.
— Ty o tym wiedziałaś? — zapytał Irenę.
— Piotr poprosił mnie, żebym pilnowała, aby Larysa nigdy nie została sama z tymi papierami.
— Zdradziłaś mnie.
— Nie — odpowiedziała Irena. — Przestałam ci pomagać w zdradzaniu jej.
Zadzwoniłam do banku. Człowiek, z którym rozmawiała Zofia, połączył się ze mną i potwierdził blokadę wniosku. Nie było żadnej rozprawy, żadnego widowiska. Wystarczyły podpisy, daty i dokument, którego Maks nie zdołał zniszczyć.
Potem zadzwoniłam do wspólników.
O siódmej wieczorem zebraliśmy się w sali konferencyjnej. Maks siedział po jednej stronie stołu. Natalia obok niego, z rękami splecionymi na kolanach. Irena położyła przed wszystkimi oryginał umowy.
— Chcę wiedzieć, co będzie dalej — powiedział jeden ze wspólników.
— Firma zostaje przy mnie — odpowiedziałam. — Ale nie będę jej prowadzić tak jak wcześniej. Potrzebuję rady zarządzającej, dwóch niezależnych podpisów przy przelewach i pełnego audytu.
Maks spojrzał na mnie.
— Chcesz mnie wyrzucić?
— Chcę, żebyś przestał mieć dostęp do pieniędzy, które nie należą wyłącznie do ciebie.
— Po tylu latach?
— Po tylu latach właśnie dlatego.
Natalia podniosła głowę.
— A co ze mną?
— Oddasz wszystko, co zostało przelane na twoją firmę. Jeśli nie masz pieniędzy, sprzedasz mieszkanie kupione za te środki.
— Maks obiecał, że będzie moje.
— Maks nie mógł ci obiecać pieniędzy, które ukradł z naszej spółki.
Andrzej położył przed nią obrączkę. Zdjął ją w szpitalu, zanim przyjechali do biura.
— Nie wracaj ze mną — powiedział. — Ale jutro pojedziesz ze mną do banku i podpiszesz wyjaśnienia. To jedyna rzecz, którą możesz zrobić uczciwie.
Natalia patrzyła na obrączkę długo.
— Zostaniesz przy mnie, jeśli wszystko oddam?
Andrzej pokręcił głową.
— Nie. Ale przynajmniej nie odejdziesz od tej historii z cudzym kłamstwem w kieszeni.
Maks wstał tak gwałtownie, że krzesło uderzyło o ścianę.
— Larysa, porozmawiajmy sami.
— Rozmawialiśmy sami przez dwadzieścia osiem lat. To właśnie dlatego tak długo nie wiedziałam, kim jesteś.
Wyjął z kieszeni małe pudełko. Położył je na stole.
— Kupiłem ci to na rocznicę.
Nie otworzyłam.
— Sprzedaj — powiedziałam. — Pieniądze przeznacz na zwrot pierwszego przelewu.
Jego dłoń zawisła nad pudełkiem.
Irena zebrała dokumenty. Zofia weszła do sali i stanęła obok mnie.
— Mamo — powiedziała cicho — dziadek miał rację.
— O czym?
— Że nie wolno oddawać własnego nazwiska człowiekowi, który używa go tylko wtedy, gdy chce coś podpisać.
Spojrzałam na akt założycielski firmy. Papier był pożółkły, brzegi miał starte od wielu lat przekładania. Na pierwszej stronie widniały dwa nazwiska: moje i Piotra.
Maks zabrał pudełko ze stołu.
— Co mam teraz zrobić? — zapytał.
Nie odpowiedziałam od razu.
Przesunęłam ku niemu dokument z fałszywym podpisem.
— Zacznij od podpisania prawdy. Wszystkich przelewów. Wszystkich osób, które pomagały ci je ukryć.
— A potem?
— Potem każdy z nas poniesie to, co zbudował.
Wyszedł z sali z pudełkiem w dłoni. Nie założyłam obrączki z powrotem. Nie wyrzuciłam jej też. Oddałam ją Zofii, żeby sprzedała ją razem z jego prezentem i wpłaciła pieniądze na konto firmy.
Następnego ranka, o ósmej, Irena przyniosła mi pierwszy przelew zwrotny. Natalia podpisała go sama. Bez Maksa. Andrzej czekał na nią przed bankiem, opierając się na kulach.
Nie wrócili do siebie, ale Andrzej pomógł jej spłacić część długu pod jednym warunkiem: wszystkie kolejne wyjaśnienia miała składać własnym nazwiskiem.
Olga wyprowadziła się z naszego domu tydzień później. Zanim wyszła, położyła na stole klucze i powiedziała:
— Wiedziałam, że Maks zabiera pieniądze. Nie wiedziałam, że zabiera ci życie.
— Wiedziałaś wystarczająco dużo — odpowiedziałam.
Nie błagała o przebaczenie. To było jedyne uczciwe zachowanie, jakie od niej zobaczyłam.
Maks stracił stanowisko, udział w zarządzaniu i możliwość zaciągnięcia pożyczki pod majątek firmy. Został jednak wspólnikiem mniejszościowym, bo tak stanowiła pierwotna umowa. Musiał pracować przy rozliczaniu własnych długów, pod nadzorem rady, bez dostępu do rachunków.
Najtrudniejsze nie było odebranie mu kluczy do biura.
Najtrudniejsze było przejście obok jego pustego gabinetu i zobaczenie, że za biurkiem nadal stoi fotel, w którym kiedyś planowaliśmy razem przyszłość.
Wzięłam kasetkę ojca i postawiłam ją na półce nad moim biurkiem. Obok położyłam kopię pierwotnej umowy.
Nie jako talizman.
Jako dowód.
Tego samego popołudnia weszła do mnie młoda pracownica z działu księgowości. Trzymała w ręce fakturę i wyglądała na przerażoną.
— Pani Laryso, znalazłam coś, czego nie rozumiem.
Przesunęłam w jej stronę krzesło.
— Usiądź. Przeczytamy każdą linijkę.
Na biurku leżał akt założycielski, obok niego mosiężny kluczyk i kartka ojca. Za szybą gabloty wisiało zdjęcie pierwszego biura: dwa pokoje, krzywy szyld i ja stojąca przy drabinie z wiadrem farby.
Na odwrocie zdjęcia zostało jedno zdanie Piotra.
„Nie pozwól, żeby ktoś nazwał własnością to, co zbudowałaś własnymi rękami”.
Przegapiłeś początek?
