Na mój jubileusz dostałam termos, choć teściowa po jednym telefonie otrzymała wyjazd do uzdrowiska — a szwagierka nagle zbladła

W chwili, gdy mój mąż pochwalił się ceną termosu, jego siostra otworzyła zeszyt i zaczęła wyliczać, ile właściwie jestem warta dla tej rodziny.

Był sobotni wieczór, dziewiętnasta trzydzieści, a na stole stygnęły pierogi i sałatka z kukurydzą. Miałam pięćdziesiąte piąte urodziny. Wiktor postawił przede mną pudełko, cofnął się o krok i uśmiechnął z dumą.

— No, Nin, otwieraj. Nie udawaj, że się krępujesz.

Podniosłam wieko. W środku leżał srebrny termos z wyświetlaczem temperatury.

— Będzie trzymał ciepło całą noc — wyjaśnił Wiktor. — Wiesz, ile razy pijesz kawę z automatu na poczcie. Tysiąc czterysta złotych. Był tańszy, ale ten jest porządny.

Dotknęłam chłodnego metalu. Uśmiechnęłam się, choć coś we mnie opadło.

— Dziękuję, Wiktorze.

Teściowa pochwaliła praktyczność, szwagier Żenia zażartował, że teraz przeżyję każdą nocną zmianę, a Larisa obejrzała termos ze wszystkich stron. Jej czerwone paznokcie stukały o pokrywkę.

— Dobrze, że chociaż pamiętał — powiedziała.

Nie wiedziałam wtedy, dlaczego to słowo zabolało bardziej niż sam prezent.

Dwa tygodnie później, w poniedziałek o ósmej rano, zadzwoniła teściowa. Stałam właśnie przy okienku pocztowym i sortowałam przekazy emerytalne. W słuchawce słyszałam jej podekscytowany oddech.

— Ninuś, Wiktor kupił mi wyjazd do Krynicy! Dwanaście dni, zabiegi, basen, pełne wyżywienie i pokój z balkonem!

— To wspaniale — odpowiedziałam.

— Sześćdziesiąt dwa tysiące! Wyobrażasz sobie? Powiedział, że zasłużyłam.

Spojrzałam na termos stojący obok mojego terminarza. Wciąż miałam na nim naklejkę z ceną, bo nie zdążyłam jej odkleić.

— Wiktor sam na to wpadł? — zapytałam.

— Oczywiście. Przecież mnie zna. Dziesięć lat temu wspomniałam, że marzę o Krynicy.

Po pracy pojechałam do domu autobusem numer siedem. Padał mokry śnieg, a termos obijał się o moje kolano w płóciennej torbie. Wiktor siedział przy stole i czyścił kieszeń swojej kurtki z węglowego pyłu.

— Mama dzwoniła — powiedziałam.

— Wiem. Cieszy się.

— Skąd wiedziałeś, że chce jechać do Krynicy?

Wzruszył ramionami.

— Przecież mówiła.

— A o moim jubileuszu kto ci przypomniał?

Wiktor podniósł wzrok.

— Co to ma znaczyć?

— Nic. Pytam.

Następnego dnia zadzwoniłam do Larisy. Odebrała natychmiast, swoim urzędowym tonem.

— Larisa, słucham.

— Chciałam zapytać, czy przed drogimi prezentami dzwonisz do Wiktora.

Po drugiej stronie zapadła krótka cisza.

— No… czasem. Gdyby nie ja, zapomniałby o urodzinach własnej matki.

— A o mnie też mu przypominasz?

— Nino, ty jesteś jego żoną. O żonie powinien pamiętać sam.

Poczułam, jak ściska mi się żołądek, ale mówiłam spokojnie.

— W takim razie wpisz mnie do swojego kalendarza.

— Do jakiego kalendarza?

— Do tego, w którym zapisujesz, kto dostaje co i za ile.

Larisa roześmiała się nerwowo.

— Nie przesadzaj.

— Nie przesadzam. Skoro wszystkim zarządzasz, zarządzaj też mną.

Tydzień później przyszła do mojego urzędu z grubym zeszytem w kratkę. Była środa, czternasta, kolejka ciągnęła się aż do drzwi. Larisa położyła zeszyt na ladzie i otworzyła go na stronie podzielonej na osiem rubryk.

Imię. Powód. Stopień pokrewieństwa. Współczynnik. Budżet. Zamawiający. Termin. Status.

— Oto twój wpis — powiedziała.

— Mój wpis?

— Współczynnik pół. Jesteś powinowatą.

Za moimi plecami ktoś chrząknął. Poczułam gorąco na karku.

— A ile wynosi prezent dla powinowatej?

— Przy zwykłej okazji dwa i pół tysiąca. Na jubileusz pięć.

— A termos?

Larisa poprawiła okulary.

— Wiktor przekroczył budżet o dziewięćset złotych.

W kolejce ktoś parsknął śmiechem. Zacisnęłam palce na brzegu lady.

— Kto zamawia prezenty dla teściowej?

— Ja. Kto dla Żeni?

— Ja. Kto dla mnie?

Larisa spojrzała na rubrykę i postawiła przy niej mały znak zapytania.

— Wiktor — powiedziała. — Przynajmniej formalnie.

Wtedy zauważyłam, że przy nazwisku teściowej widniały trzy czerwone kreski, a przy moim tylko jedna, czarna.

— Co oznaczają te kreski?

Larisa zamknęła zeszyt, lecz zanim zdążyła go schować, na ostatniej stronie zobaczyłam dopisek: „Najważniejsze: nie dopuścić, żeby Wiktor dowiedział się o prawdziwym rachunku”…

CZĘŚĆ 2

…Larisa zatrzasnęła zeszyt tak gwałtownie, że stojąca obok paczka z porcelanowym kubkiem przesunęła się po ladzie.

— To nie jest twoja sprawa — syknęła.

— Przed chwilą była. Wpisałaś mnie do środka.

— Nie czytaj cudzych notatek.

— To dlaczego trzymasz je na poczcie, w miejscu, gdzie każdy może zajrzeć ci przez ramię?

Larisa chwyciła zeszyt pod pachę. Jej twarz zrobiła się napięta, a paznokieć kciuka zaczął skrobać skórzaną okładkę.

— Nie rób przedstawienia.

— To ty urządziłaś przedstawienie z mojego małżeństwa.

Kolejka ucichła. Zoya, moja koleżanka z sąsiedniego stanowiska, przestała stemplować przesyłki.

Larisa pochyliła się nade mną.

— Wiktor jest dobrym bratem. Gdyby nie ja, mama nadal miałaby starą kurtkę, Żenia łowiłby na pożyczoną wędkę, a Ala pisałaby pracę na komputerze z biblioteki.

— A ja?

— Ty masz pensję, mieszkanie i męża. Nie jesteś dzieckiem.

Te słowa zostały we mnie przez całą zmianę. O siedemnastej, gdy wychodziłam z pracy, zadzwonił Wiktor.

— Co zrobiłaś Larisie?

— To ona przyszła z tabelą, nie ja.

— Powiedziała, że ją upokorzyłaś przy ludziach.

— Spytałam tylko, dlaczego wszyscy dostają od ciebie prezenty po kilkadziesiąt tysięcy, a ja termos.

Po drugiej stronie usłyszałam jego ciężki oddech.

— Przecież powiedziałem ci, że był porządny.

— Wiem. Ale nie powiedziałeś, że zapłaciłeś za niego z naszego wspólnego konta.

Zapadła cisza.

Tego wieczoru w domu pachniało smażoną cebulą. Wiktor stał przy zlewie, oparty obiema rękami o blat.

— Skąd wiesz o koncie?

— Z bankowego powiadomienia. Zobaczyłam je rano.

— To są moje pieniądze.

— Wspólne.

— Zarabiam więcej.

— A ja przez dwadzieścia jeden lat opłacałam rachunki, kiedy ty jeździłeś nocami. Nie chodzi o termos. Chodzi o to, że dla twojej rodziny jesteś hojny za nasze pieniądze, a dla mnie jesteś hojny tylko wtedy, gdy ktoś cię popchnie.

Wiktor odwrócił się do mnie. Na jego policzku zostało białe pasmo po goleniu.

— Larisa mówi, że ty wszystko przeliczasz.

— To ona wszystko przelicza.

— Ona pilnuje, żeby było sprawiedliwie.

Zaśmiałam się krótko, bez radości.

— Sprawiedliwie? Mam współczynnik pół.

Wiktor spuścił wzrok.

— Nie wiedziałem.

— Ale wiedziałeś, że dzwoni do ciebie przed każdym prezentem.

— Myślałem, że pomaga.

— Pomaga ci pamiętać o nich. O mnie nie musiała, bo uznała, że jestem dodatkiem do ciebie.

W sobotę o jedenastej pojechałam do matki Wiktora. Chciałam porozmawiać bez Larisy, ale w salonie czekała cała rodzina. Na stole leżał tort, a obok niego zeszyt w kratkę.

— Usiądź, Nino — powiedziała teściowa.

— Po co?

— Żeby wyjaśnić nieporozumienie.

Larisa postawiła przed sobą kalkulator. Żenia trzymał w ręce kubek z napisem „Najlepszy brat”, a Ala nerwowo obracała pierścionek.

— Wiktor nie jest skąpy — zaczęła Larisa. — On po prostu potrzebuje planu.

— Plan nie może decydować, ile znaczy żona.

— Nikt tak nie powiedział.

— Wpisałaś mnie do rubryki „powinowata”.

Teściowa westchnęła.

— Kochanie, przecież to tylko techniczne określenie.

— Techniczne określenia też potrafią człowieka zranić.

Wiktor siedział obok matki i milczał. Na jego kolanie leżała złożona kartka.

— Co to jest? — zapytałam.

Larisa natychmiast wyciągnęła rękę.

— Nic ważnego.

Ale kartka wysunęła się spod jej palców. Zobaczyłam tabelę przelewów. Przy kilku kwotach widniały słowa: „Krynica”, „laptop”, „wędka”, „szuba”. Przy jednej pozycji, datowanej na dzień mojego jubileuszu, zapisano: „termos — żeby nie pytała o resztę”.

Serce uderzyło mi mocno.

— Co znaczy „o resztę”?

Wiktor spojrzał na Larisę.

— Larisa?

Ona pobladła, ale natychmiast odzyskała pewność siebie.

— To prywatne zapiski. Nie rozumiesz kontekstu.

— To wyjaśnij go teraz — powiedziałam.

Larisa zacisnęła usta. Wtedy Ala podniosła głowę.

— Mamo, powiedz jej o rachunku.

— Zamknij się.

— Nie, już wystarczy — powiedziała Ala. — Wszyscy udajemy, że prezenty są z dobroci, a przecież chodzi o pieniądze z konta babci.

W pokoju zrobiło się tak cicho, że słyszałam tykanie zegara nad kredensem.

Teściowa poderwała się z fotela.

— Jakiego konta?

Larisa zerwała się za późno. Wiktor chwycił kartkę, a pod nią wypadł drugi dokument, którego nikt wcześniej nie zauważył.

Było to potwierdzenie przelewu z podpisem Wiktora. Na dole widniał odbiorca, którego nazwisko znałam aż za dobrze…

CZĘŚĆ 3

…nazwisko należało do firmy, której adres znajdował się w tej samej kamienicy, gdzie mieszkała Larisa.

Wiktor wpatrywał się w dokument, jakby papier nagle zaczął parzyć.

— Co to jest? — zapytała jego matka.

Larisa wyrwała mu potwierdzenie.

— To zaliczka. Nic wielkiego.

— Zaliczka na co? — spytałam.

— Na remont mieszkania.

— Czyjego?

Nie odpowiedziała. Wiktor odebrał jej dokument i odwrócił go na drugą stronę. Pod przelewem widniała pieczątka biura nieruchomości.

— Larisa, ty kupujesz mieszkanie?

— Nie kupuję. Rezerwuję.

— Za czterdzieści osiem tysięcy? — Ala podniosła głos. — Mówiłaś, że te pieniądze są na leczenie babci.

Teściowa osunęła się na kanapę. Jej dłonie drżały na koronkowym obrusie.

— Jakie moje pieniądze?

Larisa spojrzała na nią z wściekłością.

— Mamo, miałaś odłożone oszczędności. Wiktor tylko pożyczył, żeby nie trzymać ich bez sensu.

— Ja nie pożyczałam ci niczego.

— Podpisałaś zgodę.

— Na wyjazd do Krynicy. Nie na mieszkanie.

Wiktor przewrócił dokument. Na dole była kopia pełnomocnictwa, a obok podpis jego matki. Podpis wyglądał prawie identycznie jak prawdziwy, lecz jedna litera w nazwisku była zbyt wysoka.

Przypomniałam sobie nocną zmianę sprzed miesiąca. Teściowa przyszła wtedy na pocztę po odbiór listu poleconego. Powiedziała, że Larisa zabrała jej dowód do banku, bo trzeba „zaktualizować dane”. Zauważyłam wtedy, że miała na palcu plaster, a atrament z długopisu pobrudził jej mankiet.

— Ten podpis nie powstał w banku — powiedziałam.

Larisa spojrzała na mnie ostro.

— Skąd możesz wiedzieć?

— Przez dwadzieścia jeden lat przyjmowałam pełnomocnictwa i dokumenty. Widzę, kiedy ktoś podpisuje się pod naciskiem, a kiedy ręka jest prowadzona.

Wiktor zbladł.

— Ty podpisałaś za mamę?

— Nie dramatyzuj.

— Odpowiedz.

— Chciałam kupić mieszkanie, zanim ceny znowu pójdą w górę. Wszyscy korzystali z pieniędzy mamy. Wiktor dostał pracę dzięki jej znajomościom. Żenia dostał wędkę. Ala laptopa. Czy naprawdę miałam nic nie dostać?

— Prezenty kupowałaś za pieniądze mamy? — zapytałam.

— Organizowałam rodzinę.

— Organizowałaś wdzięczność.

Teściowa zaczęła płakać.

— Dlaczego mi nie powiedziałaś?

— Bo byś się bała. A ty zawsze się boisz, gdy chodzi o pieniądze.

Wiktor spojrzał na tabelę.

— „Termos, żeby nie pytała o resztę”. To też było z konta mamy?

Larisa odwróciła głowę.

— Tak. I co z tego? Chciałam, żebyś dał żonie coś rozsądnego, a nie kolejny kwiatek z marketu.

To zdanie uderzyło mnie mocniej niż oskarżenie.

— Czyli nie chodziło nawet o to, że mnie kochasz albo szanujesz. Chodziło o to, żeby zamknąć mi usta.

— Nie jesteś centrum świata, Nino.

— Nie. Ale jestem jedyną osobą, która zauważyła, że z rachunku twojej matki zniknęły pieniądze.

Ala wstała. Pierścionek spadł jej z palca na podłogę i potoczył się pod kredens.

— Mamo, gdzie jest reszta wyciągów?

Larisa pobiegła do sekretarzyka, lecz Wiktor zagrodził jej drogę.

— Nie dotykaj niczego.

— Ty mnie oskarżasz po tym wszystkim, co dla was zrobiłam?

— Dla nas czy dla siebie?

Wtedy zadzwonił mój telefon. Na ekranie pojawiło się imię Zoi. Odeszłam do kuchni i odebrałam.

— Nino, przyszła tu starsza pani — powiedziała Zoya. — Mówi, że przez lata była pełnomocnikiem twojej teściowej i ma kopie wszystkich przekazów. Chce z tobą rozmawiać.

— Kiedy?

— Teraz. I mówi, że znalazła jeszcze jedną rzecz. Dokument dotyczący mieszkania twojej teściowej.

Spojrzałam przez szybę w drzwiach. Larisa stała nad otwartym sekretarzykiem, a Wiktor trzymał ją za nadgarstek. Na dnie szuflady leżała granatowa teczka z wytartą etykietą.

Zrozumiałam, że przelew na mieszkanie nie był największym problemem.

Największy problem mógł należeć do człowieka, który miał właśnie podpisać umowę kupna…