CZĘŚĆ 4
Nazwisko notariusza brzmiało Pawieł Żukow. Pamiętałam go doskonale: wysoki mężczyzna o wiecznie zaczerwienionych powiekach, który sześć lat wcześniej mówił mi, że dziedziczenie będzie prostą formalnością.
— Jutro rano przyjeżdżam po klucze — powtórzyłam, patrząc na wiadomość w telefonie Oksany.
— To nie tak, jak myślisz — powiedziała Oksana.
— W takim razie wyjaśnij.
— Żukow miał przygotować umowę zabezpieczającą.
— Umowę, na którą się nie zgodziłam.
— Powiedział, że twój podpis da się uzyskać.
Anton odsunął krzesło. Noga mebla zgrzytnęła po drewnianej podłodze.
— Co dokładnie mu obiecałaś?
Oksana otworzyła usta, ale nic nie powiedziała.
Raisa usiadła przy stole i położyła obok zeszytu swoją torebkę.
— Powiedz im wszystko, dziecko. Inaczej zrobi to ktoś za ciebie.
Oksana spojrzała na nią z urazą.
— Łatwo ci mówić. Nie masz siedemnastolatki, której trzeba opłacić szkołę, lekcje i mieszkanie.
— Mam siedemdziesiąt dwa lata i pamiętam, że cudza własność nie staje się twoja tylko dlatego, że jesteś zdesperowana.
Marina stała przy oknie. Czerwony koralik na jej nadgarstku drżał przy każdym ruchu.
— Mamo, powiedz im, ile jesteśmy winne.
Oksana pobladła.
— Marina…
— Wiem o listach z banku. Wiem, że od miesięcy nie płacisz czynszu. Wczoraj znalazłam w twojej szufladzie pismo o zajęciu salonu.
Anton spojrzał na mnie.
— Ile?
— Sto osiemdziesiąt tysięcy — wyszeptała Oksana.
Kwota zawisła nad stołem. Nie była mała, ale nie tłumaczyła wszystkiego. Nie tłumaczyła kradzieży podpisu, kłamstw i tego, że chciała wciągnąć mój dom w swoje zobowiązania.
— Dlaczego nie poprosiłaś o pomoc? — zapytał Anton.
— Bo wiedziałam, co powiesz.
— Co bym powiedział?
— Że znowu wszystko zepsułam. Że trzeba było słuchać. Że nie potrafię żyć jak dorosła.
— Powiedziałbym, że znajdziemy rozwiązanie, ale nie kosztem Tatiany.
— Nie uwierzyłbyś.
— Mogłaś sprawdzić.
Telefon zadzwonił ponownie. Tym razem Oksana odebrała.
— Tak?
Męski głos był tak głośny, że usłyszeliśmy go wszyscy.
— Pani Oksano, jutro o dziewiątej przyjeżdżam z umową. Jeśli właścicielka nie przekaże kluczy, sprawa trafi do kancelarii prawnej.
Wzięłam telefon z jej ręki.
— Jestem właścicielką. Nie wyraziłam zgody na żadną umowę. Proszę nie przyjeżdżać po klucze.
— Pani Tatiano, posiadam dokument z pani podpisem.
— W takim razie proszę przywieźć oryginał.
— To może być dla pani niekorzystne.
— Dla pana też, jeśli podpis okaże się podrobiony.
Rozłączyłam się.
Anton patrzył na mnie z czymś, czego nie widziałam w jego oczach od dawna.
— Co zamierzasz?
— Pojechać do Żukowa jeszcze dziś.
— Samochodem jest ślisko.
— Mój dom miał zostać użyty jako zabezpieczenie. Przeżyję drogę do miasta.
Oksana zerwała się z krzesła.
— Jadę z tobą.
— Nie.
— Muszę to odkręcić.
— Musisz najpierw przestać decydować za mnie.
Marina złapała matkę za rękę.
— Jedź, mamo. Powiedz prawdę.
Pojechaliśmy we troje: ja, Anton i Raisa. Oksana została z córką w domu. Przed wyjazdem schowałam kasetkę do torby, a babciną bransoletkę zdjęłam z nadgarstka Mariny.
— Przepraszam — powiedziała dziewczyna.
— To nie ty ją zabrałaś.
— Wiedziałam, że mama ją znalazła. Powiedziała, że kiedyś i tak wszystko będzie nasze.
Te słowa bolały bardziej niż sam widok bransoletki.
Kancelaria Żukowa mieściła się nad apteką, przy ulicy pachnącej mokrym asfaltem. Była dziewiąta czterdzieści, gdy weszliśmy do środka. Notariusz czekał za biurkiem. Obok niego leżała teczka z dokumentami.
— Pani Tatiano — powiedział, podnosząc się. — Szkoda, że sprawa zaszła tak daleko.
— To pan przygotował umowę na mój dom?
— Przygotowałem projekt na podstawie informacji przekazanych przez pani szwagierkę.
— I umieścił pan mój podpis na dokumencie, którego nie podpisałam?
Jego twarz stężała.
— Podpis został dostarczony.
— Przez kogo?
Żukow spojrzał na Antona.
— Przez pani męża.
Anton zrobił krok do przodu.
— Nigdy niczego panu nie dostarczałem.
— Pańska siostra przyniosła kopię pełnomocnictwa z pańskim podpisem.
— Jakiego pełnomocnictwa? — zapytałam.
Notariusz wysunął kartkę. Podpis Antona rzeczywiście znajdował się na dole. Był podobny, ale nie taki sam. Anton podpisał kiedyś zgodę na odbiór przesyłki dla Oksany. Ona zrobiła kopię i wykorzystała ją jako rzekome upoważnienie.
— To fałszerstwo — powiedział Anton.
Żukow przełknął ślinę.
— Nie wiedziałem, że nie ma pani zgody.
— Wiedział pan, że właścicielką jestem ja. Mimo to nie zadzwonił pan ani razu.
— Pani szwagierka zapewniała, że wszystko jest uzgodnione.
Raisa położyła na biurku zeszyt.
— A mnie zapewniała, że Tatiana jest ciężko chora. Też pan o tym słyszał?
Notariusz zbladł.
— Nie.
— To dziwne — powiedziałam. — Bo w dokumentach, które pan sporządził, pojawia się dokładnie ta sama informacja.
Wyciągnęłam telefon. Nie miałam nagrania ani fotografii. Miałam coś ważniejszego: wiadomość z urzędu gminy, którą otrzymałam w piątek rano po sprawdzeniu rejestru. W rubryce dotyczącej obciążenia domu widniała data złożenia wniosku i numer kancelarii Żukowa.
— Wniosek został już wysłany — powiedziałam. — Ale nie został zarejestrowany, bo brakowało oryginału aktu własności. Czyli dokumentu, który pan przechowuje.
Notariusz odwrócił wzrok.
Anton zacisnął pięści.
— Wyda pan ten akt.
— Oczywiście.
— I podpisze pan oświadczenie, że nie wyraziła zgody.
Żukow milczał przez chwilę, po czym wyciągnął czystą kartkę.
— Zrobię to.
Nie było w tym triumfu. Była tylko świadomość, że gdybym przyjechała dzień później, mój dom mógłby stać się częścią cudzego długu.
Kiedy wróciliśmy na wieś, Oksana siedziała na werandzie. Przed nią stała nierozpakowana góra jedzenia. Ciasto z jadalną czterdziestką zaczynało pękać na środku.
Marina trzymała w dłoniach rachunki.
— Powiedziałam jej, że nie chcę już mieszkać w kłamstwie — oznajmiła.
Oksana spojrzała na mnie.
— Nie mam dokąd pójść.
— Masz mieszkanie.
— Właściciel wypowiedział umowę.
— Masz salon.
— Jutro go zamkną.
Anton usiadł naprzeciwko siostry.
— Sprzedasz samochód, sprzęt i wyposażenie salonu. Ja pomogę ci uporządkować długi, ale każdy dokument zobaczymy razem. Nie dostaniesz pieniędzy do ręki.
Oksana otarła policzki.
— A jeśli nie wystarczy?
— Wtedy znajdziemy inne rozwiązanie. Ale nie dotkniesz domu Tatiany.
Spojrzała na mnie.
— Nienawidzisz mnie?
Pomyślałam o babci, o jej stole pod jabłonią i o dziewczynce, którą kiedyś byłam. Pomyślałam też o tym, że przebaczenie nie oznacza oddania komuś kluczy do własnego życia.
— Nie nienawidzę cię — powiedziałam. — Ale nie będę już udawać, że twoje problemy są moim obowiązkiem.
Oksana skinęła głową. Tym razem nie próbowała mnie dotknąć ani przekonać.
Przyjęcie się nie odbyło. Osiemnaście osób dostało krótką wiadomość o zmianie planów. Część z nich przyjechała mimo wszystko, lecz Anton zatrzymał ich przy furtce i wyjaśnił, że dom nie jest salą wynajmowaną na rodzinne zachcianki.
Jedzenie rozdaliśmy sąsiadom. Tort z czterdziestką zabrała Raisa do domu, mówiąc, że jej wnuk uwielbia krem waniliowy.
Wieczorem Marina położyła babciną bransoletkę na stole.
— Nie chcę jej — powiedziała. — Za każdym razem, kiedy ją widzę, pamiętam, że mama próbowała kupić sobie ratunek cudzym życiem.
— Możesz ją zatrzymać — odpowiedziałam. — Ale nie jako zapłatę. Jako przypomnienie, że nie musisz powtarzać jej wyborów.
Dziewczyna podniosła wzrok.
— Mogę czasem przyjeżdżać tutaj?
— Możesz. Ty pytasz. To wystarczy.
Anton stał przy zegarze z kukułką i nakręcał mechanizm. Zegar ruszył, lecz wskazówki zatrzymały się na godzinie, o której przyjechała Raisa.
— Trzeba go naprawić — powiedział.
— Nie — odparłam. — Niech pamięta.
Następnego ranka Oksana przyszła sama. Przyniosła metalową kasetkę i położyła ją na stole.
— Znalazłam ją w pokoju gościnnym — powiedziała. — Nie wiem, kto ją tam schował. Ale wiem, że powinnam była powiedzieć ci o niej od razu.
W środku, pod rachunkami, leżała mała koperta. Nie była adresowana do mnie. Na papierze widniało pismo mojej babci.
Otworzyłam ją drżącymi palcami.
W środku znajdowała się krótka notatka: „Jeśli kiedyś ktoś powie, że ten dom należy do wszystkich, zapytaj, kto był przy nim, gdy nie należał do nikogo”.
Przeczytałam ją dwa razy.
Potem podałam kartkę Antonowi.
Oksana spuściła głowę.
— Babcia wiedziała, jaka jestem?
— Babcia wiedziała, że każdy człowiek może pewnego dnia pomylić rodzinę z prawem do cudzych rzeczy.
Oksana wzięła głęboki oddech.
— Oddam ci pieniądze za jedzenie.
— Nie musisz.
— Muszę. Nie dlatego, że jesteś właścicielką. Dlatego, że tym razem ja je wydałam.
To była pierwsza rzecz, którą powiedziała tego dnia bez wymówki.
Podpisałyśmy prostą kartkę z rozliczeniem. Żadnych obietnic, żadnych wielkich słów. Tylko suma, termin i jej podpis napisany własną ręką.
Kiedy wyszła, Marina została jeszcze chwilę na werandzie. Założyła bransoletkę, ale nie na nadgarstek. Przewiesiła ją przez palec, jakby niosła coś kruchego.
— Ciociu — powiedziała — zegar zaraz znowu zatrzyma się w tym samym miejscu.
Spojrzałam na drewnianą kukułkę, która wysunęła się z okienka i wydała pojedynczy, chropowaty dźwięk.
— Nie — odpowiedziałam. — Teraz już wiemy, co trzeba naprawić.
Marina podeszła do zegara, zdjęła tylną klapkę i podała mi małe, wygięte kółko z mosiądzu.
A pod jabłonią, na stole po mojej babci, położyłyśmy kasetkę, bransoletkę i podpisaną kartkę — trzy rzeczy, które prawie odebrały mi dom, a ostatecznie pokazały, komu wolno przy nim zostać.
Przegapiłeś początek?
