W noc poślubną bogaty gospodarz nagle osunął się przy mnie na podłogę, a jego córka wybiegła z pokoju blada jak ściana

W chwili, gdy siedemdziesięcioletni Antoni przyciągnął mnie do siebie, z jego ust popłynęła ciemna strużka krwi, a potem ciężko upadł na podłogę.

Stało się to w sypialni nad stajnią, kilka minut po północy. Za oknem dogasały lampiony zawieszone na weselnym podwórzu, a wiatr przesuwał po szybach suche źdźbła żyta. Miałam na sobie białą suknię z wysokim kołnierzem, który drapał mnie w szyję. Wciąż czułam w powietrzu zapach wosku, jałowca i gorzkiego napoju, który Antoni wypił tuż przed wejściem do pokoju.

— To tylko zioła — powiedział wcześniej, unosząc porcelanową filiżankę. — Miejscowy znachor przygotował je dla ludzi, którzy nie chcą czuć swojego wieku.

Uśmiechnęłam się, choć dłonie miałam lodowate.

— Nie musi pan niczego udowadniać.

— Od dziś mów mi Antoni.

Przez cały wieczór wszyscy powtarzali, że powinnam być szczęśliwa. Moja matka ściskała mnie za palce tak mocno, że paznokcie wbiły mi się w skórę. Ojciec podpisał umowę w kuchni, przy starej wadze do mąki. Pieniądze miały spłacić długi i opłacić leczenie mojego młodszego brata Pawła. W zamian zostałam żoną człowieka starszego od mojego ojca.

— Będziesz dla niego dobra — szepnęła matka przed ceremonią. — A on nie pozwoli wam umrzeć z głodu.

Nie powiedziałam, że wcale nie bałam się głodu tak bardzo jak nocy.

Antoni próbował być delikatny. Jego palce drżały, kiedy rozwiązywał wstążkę przy moim rękawie, a oddech miał ciężki i słodkawy od wypitego napoju. Na komodzie stała mała mosiężna szkatułka z wygrawerowanym kłosem pszenicy. Co kilka chwil zerkał na nią, jakby przypominała mu o czymś ważniejszym niż ja.

— Chcę syna — powiedział cicho. — Chłopca, który będzie nosił moje nazwisko.

— Rozumiem.

— Twoja rodzina otrzyma wszystko, co obiecałem.

— Nie pytałam o pieniądze.

Skłamałam. Pytałam o nie każdej nocy, odkąd Paweł zaczął kaszleć krwią.

Antoni nagle ścisnął moją dłoń. Poczułam pod opuszkami szorstką skórę i zimny metal sygnetu.

— Nie pozwól, żeby moje córki cię zastraszyły — wyszeptał.

Zanim zdążyłam zapytać, co miał na myśli, jego twarz skurczyła się z bólu. Filiżanka wypadła mu z ręki i roztrzaskała się przy łóżku. Antoni chwycił się za gardło, zachwiał, a na jasnych deskach pojawiła się kropla krwi.

— Antoni!

Runęłam na kolana. Jego ciało było ciężkie, bezwładne, a pod dłonią czułam nierówne bicie serca. Z korytarza dobiegł trzask odsuwanej zasuwy.

— Co mu zrobiłaś? — krzyknęła Helena, najstarsza córka, wpadając do środka.

— Nic mu nie zrobiłam! Zawołaj lekarza!

— Wszyscy widzieli, jak podałaś mu napój.

— To on go wypił!

Helena spojrzała na rozbitą filiżankę. Jej wzrok zatrzymał się na mojej sukni, potem na zakrwawionych ustach ojca. Za nią stały dwie młodsze siostry, Marta i Elżbieta. Żadna nie uklękła przy Antonim.

— Trzeba wezwać doktora — powtórzyłam.

— Najpierw przeszukamy pokój — powiedziała Marta. — Jeśli ojciec umrze, będziesz ostatnią osobą, która go dotykała.

Serce waliło mi w piersi. Wtedy zauważyłam, że mosiężna szkatułka z komody zniknęła. Drzwi na końcu korytarza skrzypnęły i ktoś szybko zbiegł po schodach. Helena rzuciła się za nim, ale po chwili wróciła z twarzą pozbawioną koloru.

— Zofia — powiedziała, zamykając drzwi na klucz — gdzie jest dokument, który ojciec trzymał w szkatułce?

Nie zdążyłam odpowiedzieć. Do pokoju wszedł siwy mężczyzna z czarną torbą lekarską, a za nim gospodyni Antoniego, pani Jadwiga, ściskająca w rękach brudną kopertę. Lekarz spojrzał na leżącego starca, potem na córki.

— Kto podał mu napój? — zapytał.

Helena wskazała na mnie.

Doktor uklęknął przy Antonim, a Jadwiga uniosła kopertę. Jej palce drżały tak mocno, że papier zaszeleścił jak suchy liść. Kiedy zaczęła ją rozrywać, zobaczyłam na jej twarzy coś, czego nie umiałam nazwać…

CZĘŚĆ 2

…Jadwiga wyjęła z koperty pożółkłą kartkę i zamarła przy łóżku. Lekarz, doktor Wiktor, pochylił się nad Antonim, przyłożył dwa palce do jego szyi i pokręcił głową.

— Oddycha, ale bardzo płytko. Trzeba go zawieźć do przychodni.

— Nie ma mowy — syknęła Helena. — Najpierw trzeba wyjaśnić, co zrobiła ta dziewczyna.

— Jeśli chce pani wyjaśniać, proszę robić to po drodze — odparł doktor. — Każda minuta może zdecydować o jego życiu.

Poczułam, że kolana uginają się pode mną. Na podłodze błyszczały odłamki filiżanki, a jeden z nich przeciął mi stopę. Krew wsiąkała w brzeg sukni, lecz prawie jej nie czułam.

— Ja go nie otrułam — powiedziałam.

— Nikt jeszcze nie użył tego słowa — odpowiedziała Marta.

— Ale pomyślałaś o nim — odparłam.

Jej usta zacisnęły się w cienką kreskę.

Pani Jadwiga nagle podeszła do mnie i wsunęła kartkę pod fałdę mojego rękawa.

— Nie przy nich — szepnęła. — Schowaj to.

— Co to jest?

— To, czego szukały.

Helena zauważyła ruch i ruszyła w naszym kierunku. Jadwiga stanęła między nami, chociaż była drobną kobietą o plecach wygiętych od pracy.

— Odejdź od niej — powiedziała Helena.

— Najpierw zawieziemy pana.

— Mój ojciec może umrzeć przez tę oszustkę!

— Twój ojciec może umrzeć, bo ktoś podał mu coś, czego nie powinien dostać — odparła Jadwiga. — I dobrze wiesz, że nie była to Zofia.

W pokoju zapadła cisza tak nagła, że usłyszałam kapanie wody z nieszczelnego kranu na korytarzu. Helena pobladła, lecz zaraz odzyskała zimny uśmiech.

— Uważaj, Jadwigo. Pracujesz w tym domu dzięki mojej rodzinie.

— Pracuję tu od trzydziestu dwóch lat. Widziałam, kto przychodził nocą do spiżarni.

Doktor i młody parobek wynieśli Antoniego na drewnianych noszach. Kiedy mijali mnie w drzwiach, jego ręka zwisała bezwładnie. Na palcu wciąż miał ciężki sygnet z kłosem. Chciałam go dotknąć, ale zabrakło mi odwagi.

Na podwórzu weselni goście stali w skupieniu. Lampiony kołysały się nad ich głowami, rzucając żółte światło na twarze. Ktoś powiedział, że młoda żona przyniosła gospodarzowi pecha. Ktoś inny odpowiedział, że biedne dziewczyny potrafią zrobić wszystko dla pieniędzy.

— Słyszałaś? — Helena stanęła obok mnie. — Jeśli ojciec umrze, wieś zapamięta, że byłaś przy nim sama.

— A jeśli przeżyje?

— Wtedy opowiem mu, że próbowałaś go otruć.

— Dlaczego tak bardzo boisz się, żeby mnie wysłuchał?

Jej dłoń zacisnęła się na moim ramieniu.

— Bo nie masz pojęcia, za kogo wyszłaś.

— To mi powiedz.

Helena nachyliła się do mojego ucha.

— Za człowieka, który podpisał wszystko, zanim cię zobaczył.

Doktor odjechał z Antonim furmanką w stronę miasteczka. Pani Jadwiga została przy mnie i dopiero w pustej kuchni pozwoliła mi wyjąć kartkę spod rękawa. Był to fragment umowy, zapisany ręką Antoniego. Rozpoznałam jego szerokie, nierówne pismo, bo widziałam je na akcie małżeństwa.

Na dole widniało jedno zdanie: Gospodarstwo nie przejdzie na żadną z moich córek, dopóki nie zostanie ujawniona prawda o śmierci Rozalii.

Rozalia była pierwszą żoną Antoniego. Zmarła dziesięć lat wcześniej.

— Co to znaczy? — spytałam.

Jadwiga odwróciła wzrok.

— Twoja teściowa nie umarła tak, jak napisano w księgach.

— Kto ją zabił?

— Tego nie wiem. Ale wiem, że Antoni od lat szukał odpowiedzi. I wiem jeszcze jedno.

Z kieszeni fartucha wyjęła mały klucz, owinięty kawałkiem czerwonego płótna.

— Szkatułka nie zniknęła z domu. Ktoś zaniósł ją do starego młyna.

W tej samej chwili z podwórza dobiegł tętent konia. Chłopiec od bramy wbiegł do kuchni, blady i zdyszany.

— Pani Zofio, proszę iść ze mną. W młynie pali się światło.

Jadwiga chwyciła mnie za rękę.

— Jeśli to Helena, nie pozwól jej otworzyć szkatułki.

— A jeśli już ją otworzyła?

Z oddali dobiegł głuchy huk, jakby ktoś przewrócił ciężki stół. Potem rozległ się krzyk mężczyzny.

Pobiegłyśmy w stronę młyna, nie wiedząc, czy właśnie zmierzamy po dowód, czy wprost w przygotowaną pułapkę…

CZĘŚĆ 3

…Drzwi starego młyna były uchylone, a ze środka wydobywał się zapach mokrego drewna i nafty. Była druga czterdzieści nad ranem. W blasku lampy zobaczyłam Helenę pochyloną nad stołem, na którym leżała mosiężna szkatułka. Obok niej stał aptekarz Roman, ten sam, który prowadził jedyną aptekę w miasteczku.

— Nie ruszaj się — powiedziała Helena, gdy nas zauważyła.

— Co ty zrobiłaś mojemu mężowi? — zapytałam.

— Twój mąż żyje.

— Dzięki doktorowi.

Roman zaczął nerwowo składać kartkę.

— Pani Helena, to nie miało tak wyglądać.

— Zamknij się — syknęła.

Jadwiga podeszła do stołu i wyrwała mu papier z rąk.

— To rachunek z apteki — powiedziała. — Na nalewkę z naparstnicy. Podpisana przez ciebie.

Roman opuścił głowę.

— Kupiła ją trzy dni temu. Powiedziała, że dla ojca, na serce.

— Kłamiesz! — Helena uderzyła dłonią w stół. — Miałam tylko nastraszyć starca. Nie chciałam go zabić.

Wtedy wszystko stało się jasne. Gorzki napój. Drżenie rąk Antoniego. Krew na jego ustach. Helena nie chciała dopuścić, by ojciec zmienił testament i zostawił gospodarstwo komuś spoza rodziny.

— Chciałaś zrzucić winę na mnie — powiedziałam.

— Byłaś idealna. Obca, młoda, kupiona przez własnych rodziców. Nikt nie uwierzyłby twoim słowom.

Te słowa zabolały bardziej niż rana w stopie.

— A Rozalia? Co miała z tym wspólnego?

Helena odwróciła twarz.

Jadwiga położyła przed nami drugą kartkę, wyjętą ze szkatułki. Podpis Rozalii widniał na dole, lecz atrament był rozmazany, jakby dokument zapisano w pośpiechu.

— Rozalia odkryła, że córki wyprzedają ziemię za plecami Antoniego — powiedziała Jadwiga. — Chciała wszystko ujawnić. Helena pokłóciła się z nią w noc jej śmierci.

— To był wypadek — wyszeptała Helena. — Matka spadła ze schodów.

— A dlaczego w księdze zgonu wpisano zatrucie lekami? — zapytałam.

Roman cofnął się o krok.

— Bo Helena przyniosła mi wtedy butelkę i powiedziała, że Rozalia sama wypiła za dużo.

Młyn zadrżał od uderzenia wiatru. Wtedy na schodach pojawił się Antoni. Wspierał się na ramieniu doktora Wiktora, blady, lecz przytomny. W dłoni trzymał zwinięty dokument.

— Nie spadła — powiedział. — Helena popchnęła ją, kiedy Rozalia zagroziła, że odda mnie w ręce władz.

Helena odwróciła się do niego.

— Ty żyjesz?

— Dzięki Zofii.

— Ona cię okłamała.

— To ty okłamywałaś mnie przez dziesięć lat.

Antoni wyjął z kieszeni dokument opatrzony pieczęcią notariusza.

— Dziś rano miałem podpisać przekazanie gospodarstwa fundacji dla chorych dzieci. Nie chciałem żadnego syna. Chciałem, żeby pieniądze z tej ziemi uratowały innych Pawłów, których rodziny nie mają za co kupić lekarstw.

Spojrzałam na niego, nie mogąc wydobyć głosu.

— A małżeństwo? — spytałam.

— Było kłamstwem, które miało odsunąć córki od mojego majątku, dopóki nie znajdę dowodu przeciwko Helenie. Nie wiedziałem, że zapłacą twojej rodzinie, by cię tu przywieźć. Myślałem, że wybierasz mnie z własnej woli.

Antoni spuścił głowę.

— Wykorzystałem twoją biedę. Nie ma usprawiedliwienia.

W tej chwili do młyna wbiegł posłaniec z przychodni.

— Panie Antoni, doktor prosi natychmiast wrócić. Pański stan się pogorszył.

Antoni ścisnął dokument. Helena patrzyła na niego z nienawiścią, a Roman zaczął płakać.

Nie wiedzieliśmy jeszcze, że w przychodni czekał list, który miał zmienić nie tylko los gospodarstwa, lecz także nazwisko człowieka wpisanego do aktu urodzenia Rozalii…