CZĘŚĆ 4
Nazwisko należało do niego samego.
Nie chodziło jednak o to, że Igor podpisał umowę. To już wiedziałam.
Restauratorka powiedziała, że pod dokumentem widniał także podpis osoby odpowiedzialnej za dostawy. Była nią Walentyna.
— A na odwrocie jest jeszcze dopisek — dodała. — „W razie niewykonania dostaw koszty ponosi osoba zgłoszona jako pracownik”.
— Kto jest zgłoszony jako pracownik? — zapytałam.
— Pani.
Ścisnęłam telefon tak mocno, że paznokcie wbiły mi się w dłoń.
— Czy może mi pani wysłać kopię?
— Już wysłałam. Proszę tylko nie przyjeżdżać jutro do pracy na działce. Chcę najpierw porozmawiać z panią osobiście.
Spojrzałam na Artura. Miał mokre policzki, a w zaciśniętej dłoni trzymał drewnianą łyżkę.
— Dobrze — powiedziałam. — Przyjadę.
Nie do restauracji. Do mieszkania mojej siostry, piętnaście minut dalej.
Igor wybiegł za mną na klatkę schodową.
— Katarzyna, zaczekaj.
— Nie podchodź do samochodu.
— Nie chciałem cię skrzywdzić.
— Chciałeś, żebym pracowała za darmo i spłaciła twój dług.
— To nie był mój dług. Mama potrzebowała pieniędzy.
— A moje oszczędności?
Zatrzymał się na schodku. Na jego palcu błyszczała obrączka, której przez rok prawie nie zauważałam.
— Oddam je.
— Kiedy?
Nie odpowiedział.
W tej chwili z mieszkania wyszła Walentyna. Musiała przyjechać taksówką, bo Aniela zadzwoniła do niej po zakończeniu rozmowy.
— Katarzynko, nie rób z rodziny wroga — powiedziała.
— To nie ja wpisałam cudzy podpis do umowy.
— Igor chciał ratować gospodarstwo.
— To działka, nie gospodarstwo.
— Dla ciebie wszystko jest proste, bo nie wiesz, ile kosztuje utrzymanie ziemi.
— Wiem za to, ile kosztuje noc bez snu i dzień z dzieckiem na rękach.
Walentyna zacisnęła usta.
— Mogłaś pomóc dobrowolnie.
— Właśnie dlatego mnie okłamywaliście?
Igor stanął między nami.
— Mamo, przestań.
To był pierwszy raz, kiedy powiedział coś przeciwko niej. Nie dlatego, że nagle zrozumiał wszystko. Bał się, że straci umowę, samochód i pieniądze. Ale nawet taki początek miał znaczenie.
Następnego ranka spotkałam się z restauratorką, panią Dorotą, w małej kawiarni obok targowiska. Położyła przede mną teczkę z dokumentami.
— Myślałam, że jest pani wspólniczką — powiedziała. — Igor mówił, że prowadzi pani rozliczenia.
— Nie prowadzę. Opiekowałam się synem.
Pani Dorota zmarszczyła brwi.
— W takim razie ktoś wykorzystał pani dane. Mogę zerwać umowę bez naliczania kosztów, jeśli dostanę pisemne wyjaśnienie.
— A zaliczka?
— Nie wypłaciłam jej Igorowi.
Serce uderzyło mi mocniej.
— Co?
— Wstrzymałam przelew, bo nie zgadzały się podpisy. Chciałam tylko sprawdzić, kto naprawdę odpowiada za dostawy.
To był zwrot, którego nie przewidziałam. Igor wydał pieniądze, których jeszcze nie otrzymał, a przelew z naszego rachunku poszedł na zakup sprzętu. Został z pożyczką, niezrealizowaną umową i działką, której nie potrafił sam prowadzić.
Pani Dorota spojrzała na mnie uważnie.
— Potrzebuję kogoś do prowadzenia rozliczeń dostaw. Pani ma wykształcenie księgowe, prawda?
— Pracowałam przed urodzeniem Artura.
— Wiem. Igor chwalił się, że potrafi pani pilnować każdej złotówki. Nie wspomniał tylko, że chce pracować panią za darmo.
Przez kilka sekund patrzyłam na teczkę.
— Ile godzin tygodniowo?
— Zdalnie, poza odbiorem dokumentów. Wynagrodzenie stałe. Jeśli pani chce, możemy zacząć od przyszłego miesiąca.
Nie poczułam triumfu. Poczułam coś trudniejszego: ciężar decyzji, która należała wyłącznie do mnie.
Wróciłam do siostry i powiedziałam Igorowi, że nie wrócę do wspólnego mieszkania, dopóki nie odda pieniędzy z konta Artura i nie wycofa mojego nazwiska z każdej umowy.
— Zostawisz mnie z tym wszystkim? — zapytał.
— Nie zostawiam cię z tym. Po prostu nie będę za ciebie podpisywać.
— Katarzyna, ja naprawdę myślałem, że robimy coś dla rodziny.
— Rodzina nie zabiera jednej osobie głosu, pieniędzy i czasu, a potem nazywa to pomocą.
Przez kolejne dni Igor próbował ratować dostawy. Sam pojechał na działkę. Wieczorem zadzwonił, zdyszany i wściekły.
— Nie dam rady tego zrobić sam.
— Wiem.
— Aniela nie chce przyjść.
— Rozumiem.
— Mama mówi, że to wszystko przeze mnie.
— Tym razem mówi prawdę.
Nie krzyczał. Usłyszałam tylko skrzypnięcie furtki i odległe szczekanie psa.
— Czy ty jeszcze mnie kochasz? — zapytał.
To pytanie było prostsze niż cała reszta, a jednak długo nie mogłam odpowiedzieć.
— Kocham człowieka, za którego cię uważałam — powiedziałam. — Nie wiem, kim jesteś po tym, co zrobiłeś.
Nie zamknęłam tej rozmowy obietnicą ani groźbą. Powiedziałam mu, żeby przez tydzień nie przychodził bez zapowiedzi. Miał spotykać się z Arturem w obecności mojej siostry, dopóki nie przestanie przerzucać na dziecko własnego strachu.
Walentyna zadzwoniła dwa dni później.
— Chcę ci coś oddać — powiedziała.
Przyjechała z płócienną torbą. W środku były rachunki, kopie przelewów i mały notes z jej charakterystycznym, pochyłym pismem.
— Zapisywałam, ile pieniędzy wzięliśmy z konta — wyznała. — Wiedziałam, że Igor ci nie powie.
— Dlaczego milczałaś?
— Bo bałam się, że zostanę sama z działką i długami.
— A ja miałam zostać sama z dzieckiem i cudzą pracą.
Walentyna spuściła wzrok.
— Wiem.
Nie wybaczyłam jej tego dnia. Ale przyjęłam notes, bo zawierał dowód, którego potrzebowałam, żeby odzyskać pieniądze i rozliczyć rachunki. Czasem czyjaś skrucha nie naprawia krzywdy. Może jednak przestać ją powiększać.
Tydzień później podpisałam z panią Dorotą umowę na prowadzenie rozliczeń. Pracowałam przy stole, kiedy Artur spał, a później podczas jego drzemki. Nie było łatwo. Kilka razy płakałam nad tabelami, bo ciało pamiętało niewyspanie lepiej niż głowa.
Ale każda wypłata przychodziła na moje konto.
Igor sprzedał samochód, żeby zwrócić pieniądze przeznaczone na leczenie Artura. Zrezygnował z dostaw i przekazał działkę Anieli, która wraz z kilkoma sąsiadami zaczęła prowadzić ją uczciwie. Walentyna została tam tylko przy podlewaniu. Nikt już nie nazywał jej darmową pomocą.
Po miesiącu Igor przyszedł zobaczyć syna. Przyniósł Arturowi drewnianą skrzynkę, którą sam wyszlifował.
— Na kredki — powiedział.
Artur dotknął wieczka i spojrzał na ojca.
— Tata zostaje?
Igor popatrzył na mnie.
— Tylko na godzinę — odpowiedziałam.
— Dobrze.
Usiadł na dywanie i zaczął układać z synem klocki. Nie próbował mnie obejmować. Nie mówił o rodzinie, poświęceniu ani tym, że wszystko miało być inaczej.
Przed wyjściem zatrzymał się przy stole, gdzie leżała moja pierwsza faktura za rozliczenia dostaw.
— To ty zrobiłaś? — zapytał.
— Tak.
— Wygląda profesjonalnie.
— Bo taka jest moja praca.
Skinął głową. Tym razem nie umniejszył jej jednym zdaniem.
Kiedy wyszedł, Artur przyniósł mi swoją drewnianą skrzynkę. Na wieku, pod warstwą nierównego lakieru, widniało jedno krzywe słowo, które napisał z pomocą ojca: „MAMA”.
Przesunęłam palcem po literach, a z kieszeni wyjęłam kartkę z umowy. Nie schowałam jej już pod talerzem. Włożyłam ją do teczki razem z podpisem, którego nigdy nie złożyłam.
Artur podniósł kredkę i powiedział:
— Mamo, narysujmy działkę, ale taką, na której nikt nie płacze.
I tym razem to ja podałam mu pierwszą kreskę.
Przegapiłeś początek?
