CZĘŚĆ 4
O szóstej rano przed dom zajechał biały samochód bez oznaczeń.
Nie wysiadł z niego policjant ani urzędnik. Wysiadł kierownik oddziału banku, pan Rogalski, którego znałem od lat. Trzymał skórzaną teczkę i miał na sobie płaszcz z odblaskową kroplą deszczu na kołnierzu.
Mikołaj czekał przy stole w jadalni. Doktor Lewandowski podał mu kroplówkę, a Zofia pilnowała garnka z bulionem. Ja stałem przy ścianie z pamięcią przenośną w kieszeni.
Rogalski wszedł bez powitania.
— Panie Sawczuk, musimy natychmiast zabezpieczyć dokumenty firmy.
— Musimy? — Mikołaj spojrzał na niego chłodno.
— W banku wykryto nieprawidłowości. Pana zięć złożył wniosek o zablokowanie rachunków, twierdząc, że jest pan niezdolny do podejmowania decyzji.
— A pan przywiózł mu odpowiedź?
Rogalski położył teczkę na stole.
— Przywiozłem pełnomocnictwo do podpisania.
Mikołaj nie dotknął papierów.
— Zna pan Marię?
Kierownik przełknął ślinę.
— Oczywiście.
— To ciekawe. Wczoraj wieczorem próbowała powiedzieć Markowi, że przelew został opłacony przez Elenę. Potem ktoś wszedł do jej biura.
Rogalski spojrzał na mnie.
— Nie mam pojęcia, o czym pan mówi.
— A ja mam — odezwałem się. — Maria zostawiła w samochodzie kopertę dla mnie.
Wyjąłem ją spod kurtki. Nie był to przypadkowy gest. Zanim przyjechał Rogalski, Zofia zadzwoniła do siostrzeńca Marii i odnalazła zapasowy klucz do jej samochodu. W schowku leżał papier z odręcznym dopiskiem: „Nie ufaj człowiekowi z teczką”.
Rogalski cofnął rękę.
— To nie jest dowód.
— Nie, ale to jest — powiedziałem i rozłożyłem tabelę przelewów. — Podpisy elektroniczne były składane z pana terminala. Każdy przelew zatwierdzano w banku, kiedy miał pan dyżur.
Jego twarz zmieniła kolor.
Mikołaj spojrzał na niego z czymś, czego wcześniej u niego nie widziałem. Nie była to satysfakcja. To było zmęczenie człowieka, który dostał potwierdzenie najgorszego przypuszczenia.
— Wiktor kupił pana milczenie? — spytał.
— Nie wiem, o czym pan mówi.
— Mieszkanie pańskiej córki opłacone przez spółkę zależną od Tarasa. Drugi przelew wyszedł na konto pańskiej żony.
Rogalski osunął się na krzesło.
— Oni mieli dokumenty. Powiedzieli, że jeśli nie pomogę, wyrzucą mnie z banku i zniszczą moją rodzinę.
— A Maria? — zapytałem.
— Chciała wszystko zgłosić. Wiktor wysłał do niej Tarasa, żeby odebrał teczkę. Nie wiem, co jej zrobił. Przysięgam.
Doktor Lewandowski odłożył kubek.
— W takim razie pojedziemy do niej.
— Nie — powiedział Mikołaj. — Najpierw zadzwonimy do Eleny.
Telefon połączył się dopiero za trzecim razem. Tym razem Elena nie udawała spokoju.
— Dziadku, zabierzcie z domu wszystkie dokumenty. Taras jest w drodze.
— Wiem.
— On chce pieniędzy. Wiktor obiecał mu udział, ale Taras odkrył, że nie ma żadnego udziału. Wszystko miało przejść na mnie, a ja miałam podpisać sprzedaż całej firmy.
— Dlaczego ostrzegasz mnie dopiero teraz? — spytałem.
Po drugiej stronie odezwał się płacz.
— Bo myślałam, że wystarczy zabrać cię ze sobą. Że podpiszesz, kiedy pokażemy ci wyciągi. Potem Wiktor powiedział, że jeśli się wycofam, zrobią z ciebie złodzieja i zostawią dziadka na śmierć. Nie wiedziałam, że naprawdę zamkną go bez wody.
Mikołaj pochylił się do telefonu.
— Wiedziałaś o drzwiach.
— Wiedziałam, że go izolują. Nie wiedziałam, że przestali mu dawać pić.
— To wystarczy.
— Dziadku, proszę. Taras jedzie do was. Ma klucze do domu.
Połączenie się urwało.
Nie minęło dziesięć minut, gdy na podjeździe zatrzymał się czarny samochód. Taras wszedł przez boczne drzwi, jakby mieszkał tu od zawsze. W ręku miał cienką teczkę i metalowy pręt.
— Gdzie jest pamięć? — zapytał.
Mikołaj siedział przy stole z miską bulionu. Zofia stanęła obok niego. Rogalski zgarbił się na krześle.
— Nie rozumiem, o czym mówisz — odpowiedziałem.
Taras podszedł bliżej.
— Rozumiesz aż za dobrze. Podpiszesz oświadczenie, że prowadziłeś przelewy. Wtedy Elena wróci i wszystko się skończy.
— A jeśli nie podpiszę?
— Wtedy firma upadnie, a ty pójdziesz za kratki.
Mikołaj zacisnął dłoń na lasce.
— Chcesz mojej firmy czy pieniędzy?
Taras roześmiał się krótko.
— Chcę tego, co mi obiecano. Wiktor powiedział, że po twojej śmierci będę zarządzał wszystkim.
Rogalski podniósł głowę.
— Wiktor nie miał prawa niczego obiecywać.
Taras odwrócił się gwałtownie.
— Ty miałeś tylko zatwierdzać przelewy!
Wtedy zrozumiał, że powiedział za dużo.
Mikołaj wskazał na wolne krzesło.
— Usiądź. Za chwilę przyjadą ludzie, którzy muszą to usłyszeć.
— Jacy ludzie?
— Członkowie zarządu. I Maria.
Taras cofnął się do ściany.
Maria nie była ciężko ranna. Taras uderzył ją raz, próbując odebrać teczkę, ale siostrzeniec zabrał ją do przychodni, a potem przywiózł do domu. Miała rozciętą wargę i bandaż na dłoni, lecz sama weszła do jadalni.
— Powiedz mu — powiedziała do mnie. — Powiedz, gdzie jest drugi dokument.
Wyjęła z torby akt założycielski firmy. Na odwrocie, pod warstwą starego kleju, znajdowała się dodatkowa kartka podpisana przez Mikołaja. Zgodnie z nią udziały nie mogły zostać sprzedane przez jedną osobę. Wymagana była zgoda pracowników, którzy przez lata budowali przedsiębiorstwo.
Mikołaj odwrócił się do mnie.
— Dlatego wybrałem ciebie jako tymczasowego zarządcę. Nie jako członka rodziny. Jako człowieka, który zna tych ludzi i nie pozwoli, żeby ich praca zniknęła w cudzym rachunku.
— Ja? Przecież nie mam doświadczenia w zarządzaniu.
— Masz coś ważniejszego. Kiedy wszyscy zostawili mnie głodnego, ty przynosiłeś mi chleb.
Taras rzucił teczkę na podłogę.
— To niczego nie zmienia. Elena też podpisywała dokumenty.
— Owszem — powiedział Mikołaj. — I dlatego nie dostanie udziałów.
Po południu Wiktor i Halina wrócili z lotniska. Nie przyjechali już do domu z walizkami pełnymi pamiątek. Czekali na nich członkowie zarządu, Maria i dokumenty, których nie dało się wymazać żadnym krzykiem.
Wiktor próbował udawać oburzenie.
— To spisek przeciwko rodzinie!
— Nie — odpowiedział Mikołaj. — To rachunek za to, co zrobiliście człowiekowi, którego uznaliście za martwego.
Halina zaczęła płakać, gdy zobaczyła kroplówkę i puste naczynia w pokoju za pralnią.
— Myśleliśmy, że opiekunka przychodzi.
Zofia spojrzała na nią twardo.
— Opiekunkę odwołała Elena.
Elena przyjechała sama wieczorem. Bez biżuterii, bez makijażu, bez rodziców. Stanęła w progu jadalni i długo patrzyła na Mikołaja.
— Nie wiem, jak to naprawić — powiedziała.
— Nie naprawisz tego słowami — odparł.
— Oddam wszystko.
— Nie możesz oddać tego, czego nie ukradłaś sama. Ale możesz powiedzieć prawdę.
Elena spojrzała na mnie.
— Podpisałam przelewy. Wiktor mówił, że uratujemy firmę. Taras obiecał, że po sprzedaży każdy dostanie pieniądze. Wiedziałam, że zostawiam dziadka bez opieki. Bałam się, że jeśli się sprzeciwię, stracę rodzinę.
Mikołaj odpowiedział cicho:
— Straciłaś ją wcześniej. Kiedy nazwałaś człowieka ciężarem.
Elena usiadła na podłodze. Nie dotknąłem jej ramienia. Nie dlatego, że chciałem ją ukarać, lecz dlatego, że tym razem musiała sama wytrzymać ciężar własnych słów.
Następnego dnia udziały zostały zamrożone, a sprzedaż firmy unieważniona. Taras zgodził się zwrócić część pieniędzy i zeznawać przeciwko Wiktorowi. Rogalski stracił stanowisko, lecz dzięki pełnym zeznaniom nie pozwolono, by całą winę zrzucono na niego. Maria została główną księgową i dostała miejsce w zarządzie.
Mikołaj wracał do zdrowia powoli. Nadal potrzebował laski, nadal szybko się męczył, lecz znów codziennie przychodził do biura. Pokoju za pralnią nie zamknięto. Przerobiono go na małe archiwum z szerokim oknem i półką na książki.
Elena nie wróciła do wspólnego domu. Wynajęła mieszkanie nad piekarnią i zaczęła pracować przy rozliczeniach przedsiębiorstwa, za zwykłą pensję, pod kontrolą Marii. Nie dostała przebaczenia od razu. Mikołaj nie obiecał jej, że kiedyś je dostanie.
Ja również nie zostałem w tej rodzinie z tego samego powodu co wcześniej. Zostałem, bo pracownicy poprosili mnie, żebym dopilnował, by firma nie zniknęła z mapy. To była inna decyzja i po raz pierwszy należała wyłącznie do mnie.
Tydzień później Mikołaj wręczył mi cedrową szkatułkę, tę samą, którą Elena zostawiła na kuchennym stole.
— Otwórz — powiedział.
W środku leżała nowa umowa zarządcza oraz mały klucz do archiwum.
— Po co mi to? — zapytałem.
— Żebyś nie musiał już przesuwać komody, kiedy będziesz chciał poznać prawdę.
Zaśmiał się pierwszy raz, odkąd go znałem. Potem z korytarza dobiegł odgłos maszyn drukujących nowe tabliczki z nazwiskami członków zarządu.
Na jednej z nich widniało moje imię.
Mikołaj spojrzał na nie i powiedział:
— Teraz idź do pracowników. Oni czekają, żeby usłyszeć, kto ocalił ich zakład.
A ja położyłem czarną pamięć obok cedrowej szkatułki i ruszyłem do hali, gdzie pod ostrymi zębami piły pachniało świeżym drewnem.
Przegapiłeś początek?
