CZĘŚĆ 4

— Proszę mówić — powiedziałam.

Notariusz milczał przez kilka sekund.

W gabinecie nikt się nie poruszył. Nawet zegar nad kominkiem jakby zwolnił.

— Pani ojciec przewidział, że Wiktor spróbuje wykorzystać małżeństwo do przejęcia majątku — odezwał się w końcu. — Dlatego sporządził dodatkowy zapis. Jeśli wyszłaby pani za Andrzeja, ziemia nie miała przypaść ani pani, ani jego rodzinie.

Andrzej uniósł głowę.

— Komu więc?

Notariusz odpowiedział, patrząc na mnie przez telefon, choć nie mógł mnie widzieć.

— Pracownikom firmy, którzy utraciliby wynagrodzenia wskutek oszustwa. Pani ojciec chciał, by ziemia służyła ludziom, nie rodzinie, która próbowałaby ją ukraść.

Marek zaklął pod nosem.

Wiktor osunął się na fotel.

— On wiedział — wyszeptał. — Twój ojciec wszystko przewidział.

— Nie wszystko — powiedziałam. — Nie przewidział, że jego córka będzie tak długo milczeć.

Odłożyłam telefon.

Andrzej stał przy biurku z rękami opuszczonymi wzdłuż ciała. Nie wyglądał już jak gospodarz domu. Wyglądał jak człowiek, któremu nagle odebrano wszystkie cudze nazwiska, za którymi dotąd się chował.

— Czyli przejmiesz ziemię? — zapytał.

— Nie. Wykonam wolę ojca.

— Oddasz wszystko obcym ludziom?

— Nie są obcy. Przez lata budowali firmy, które twoja rodzina traktowała jak prywatny skarbiec.

Wiktor poderwał się z fotela.

— Nie możesz zniszczyć dorobku mojego życia!

— Nie ja go zniszczyłam.

— Twój ojciec był chciwy. Chciał zatrzymać ziemię dla siebie.

— W takim razie dlaczego sfałszowałeś jego podpis?

Pytanie zawisło między nami.

Wiktor wyciągnął rękę w stronę stosu dokumentów, lecz Julian przesunął papiery poza jego zasięg.

— Wszystkie kopie zostały już przekazane właściwym osobom — powiedział. — A oryginały są w bezpiecznym miejscu.

— Jakim osobom? — zapytał Andrzej.

— Tym, które jutro rano zdecydują, czy twoja firma będzie nadal działać.

Andrzej odwrócił się do mnie.

— To przez ciebie stracą pracę setki osób.

— Nie. Dzięki mnie dostaną szansę, żeby firma nie była już własnością twojego ojca.

— Nie masz prawa.

— Mam. I mam też klucz.

Wyjęłam mosiężny klucz z kompasem. Nikolaj podał mi go przed chwilą, ale dopiero teraz zrozumiałam, że nie prowadził do samochodu, którym miałam uciec. Na zawieszce wygrawerowano numer siedemnaście.

Kiryl wskazał na ścianę za regałem.

— Twój ojciec zostawił tam skrytkę. Wiktor nigdy jej nie znalazł, bo szukał pieniędzy. Nie wiedział, że najważniejszy był list.

Andrzej rzucił się do regału.

Nikolaj zastąpił mu drogę.

— Nie dotykaj tego.

— To mój dom!

— Nie — powiedziałam. — To dom, który kupiono za moje pieniądze i zabezpieczono ziemią mojego ojca.

Podeszłam do regału. Za rzędem ciężkich ksiąg znalazłam mały mosiężny zamek. Klucz wszedł gładko.

W środku leżała metalowa kaseta, a na niej koperta z moim panieńskim nazwiskiem.

Nie otworzyłam jej od razu.

— Oleno — odezwał się Andrzej. — Porozmawiajmy bez nich.

— Rozmawialiśmy bez nich przez lata. Wtedy zawsze przegrywałam.

— Nie chciałem, żeby to tak wyglądało.

— Przywiązałeś mnie do belki.

Andrzej przełknął ślinę.

— Byłem wściekły.

— Wściekłość nie wybiera plecionki, sznura i publiczności. To była decyzja.

Krystyna podniosła się z krzesła.

— Oleno, ja naprawdę nie wiedziałam, że on cię uderzy.

Spojrzałam na nią.

— Wiedziałaś, że ma żonę.

— Tak.

— Wiedziałaś, że kłamie.

— Tak.

— Więc nie mów, że nic nie wiedziałaś.

Krystyna spuściła oczy.

Nie czułam satysfakcji. Tylko zmęczenie. Zemsta miała smak zimnej kawy i bólu pod żebrami.

Marek podał mi kartkę.

— Oto propozycja dla pracowników. Utworzą spółdzielnię. Ziemia zostanie wniesiona do niej na czterdzieści dziewięć lat. Zyski pójdą na pensje i rozwój zakładu, a nie na prywatne wille.

— A co z rodziną Wiktora?

— Ich udziały zostaną wykupione za tyle, ile naprawdę wpłacili. Bez pieniędzy z fałszywych przelewów.

Wiktor roześmiał się krótko.

— Myślisz, że ludzie ci podziękują?

— Nie robię tego po to, żeby mi dziękowali.

— Twój ojciec byłby rozczarowany, że tak łatwo oddajesz dziedzictwo.

— Mój ojciec nie zostawił mi ziemi po to, żebym patrzyła, jak ktoś bije mnie na własnych urodzinach, korzystając z jej wartości.

Andrzej zadrżał.

Wtedy z korytarza dobiegł odgłos kroków. Do gabinetu wszedł starszy mężczyzna w roboczej kurtce. Rozpoznałam go po chwili. Roman, brygadzista z pierwszej budowy Wiktora. Pracował tam od dwudziestu lat.

— Przepraszam, że wchodzę bez pytania — powiedział. — Ale muszę coś powiedzieć.

Wiktor odwrócił się do niego.

— Ty też przeciwko mnie?

Roman zdjął czapkę.

— Nie przeciwko panu. Za ludźmi, których pan zostawił bez wypłat trzy razy w ciągu ostatniego roku.

Andrzej spojrzał na niego z pogardą.

— Wynajęliście go?

Roman zacisnął dłonie.

— To ja znalazłem pierwszą kopię fałszywego pełnomocnictwa. Leżała w szafie na projekty. Bałem się ją oddać, bo mam żonę i kredyt. Pani Olena obiecała, że jeśli kiedykolwiek powiem prawdę, nie pozwoli, żeby ludzie z budowy za to zapłacili.

Wiktor ruszył w jego stronę.

— Kłamiesz!

Roman nie cofnął się.

— Pański syn wiedział o dokumencie. Sam kazał mi go schować.

Andrzej zamknął oczy.

— Tato, przestań.

Wiktor odwrócił się do niego.

— Powiedz, że to nieprawda.

Andrzej spojrzał na mnie. W jego twarzy nie było już złości. Było coś gorszego: świadomość, że każdy wybór zostawi po nim ślad.

— Wiedziałem o pełnomocnictwie — powiedział. — Nie wiedziałem, że podpis jest sfałszowany.

— Wiedziałeś, że Olena nie zgadzała się na sprzedaż ziemi — przerwał mu Roman.

Andrzej zacisnął szczękę.

— Chciałem tylko przejąć firmę.

— I dlatego mnie zdradziłeś? — zapytałam.

— Chciałem, żeby ojciec mi ją przepisał.

— A Krystyna?

— Miała pomóc mi wyglądać na niezależnego.

Krystyna zakryła twarz dłonią.

Andrzej mówił dalej, jakby nie potrafił już zatrzymać słów.

— Myślałem, że kiedy ogłoszę rozwód, podpiszesz wszystko. Zawsze podpisywałaś.

— Nie podpisałam najważniejszego dokumentu.

— Jakiego?

— Tego, który dawał ci moje zaufanie.

Nie odpowiedział.

Nikolaj położył przede mną formularze rozwiązania małżeństwa i pełnomocnictwo do przejęcia udziałów. Julian wskazał miejsca, w których musiałam złożyć podpisy.

Tym razem ręka mi nie drżała.

Andrzej patrzył na pióro, jakby było ostrzejsze od noża.

— Naprawdę to zrobisz?

— Tak.

— Po tylu latach?

— Właśnie po tylu latach.

Podpisałam pierwszy dokument. Potem drugi.

Gdy skończyłam, zdjęłam z palca obrączkę. Nie rzuciłam jej na stół. Podałam ją Andrzejowi.

— Nie chcę jej — powiedział.

— Nie pytam, czego chcesz.

Wziął ją. Metal zadźwięczał w jego dłoni.

Wiktor usiadł ciężko, jakby nagle zabrakło mu całej budowy pod stopami. Walentyna zaczęła płakać, ale nie podeszła do mnie. Po raz pierwszy nie próbowała mi tłumaczyć, że powinnam być wdzięczna.

Krystyna została sama przy stole, w sukni z czerwoną plamą.

— Co ze mną będzie? — zapytała.

— Oddasz pieniądze i powiesz prawdę ludziom, których oszukałaś.

— A jeśli nie?

Julian odpowiedział spokojnie:

— Wtedy dokumenty trafią tam, gdzie powinny.

Nie musiał mówić więcej.

Roman podszedł do mnie i wyciągnął rękę.

— Dziękuję, pani Oleno.

Uścisnęłam ją.

— Jeszcze nie ma za co.

— Jest. Za to, że nie sprzedała pani naszej pracy temu, kto najbardziej krzyczał.

Zostałam przy otwartej metalowej kasecie. W środku, pod listem ojca, leżał mały kwadrat materiału z haftowanym kompasem. Pamiętałam go. Ojciec wszył taki znak do kieszeni mojego pierwszego płaszcza, kiedy miałam dziewięć lat.

„Jeśli zgubisz drogę, nie pytaj tych, którzy cię popychają” — powiedział wtedy.

Przesunęłam palcem po wyhaftowanych ramionach kompasu.

Za ścianą pracownicy zaczęli schodzić się do hali. Czekali na decyzję dotyczącą firmy, pensji i ziemi. Czekali również na mnie.

Zamknęłam kasetę, ale nie schowałam listu.

Wzięłam go ze sobą.

Andrzej stał przy biurku z moją obrączką w dłoni.

— Oleno — powiedział.

Zatrzymałam się.

— Co teraz?

Spojrzałam na niego, potem na dokumenty, które miały po raz pierwszy od lat należeć do prawdziwych właścicieli.

— Teraz idę powiedzieć ludziom, że ich ziemia nie jest już zakładnikiem twojej rodziny.

Roman otworzył drzwi do hali i zawołał: