CZĘŚĆ 4

…Zatrzymałam się na półpiętrze.

Stas wybiegł z mieszkania tak gwałtownie, że drzwi uderzyły w ścianę.

— Ojcze, odłóż telefon!

Giennadij stał w progu kuchni. W jednej ręce trzymał książeczkę bankową, w drugiej kartę z odklejoną zieloną naklejką.

— Komu chciałeś sprzedać mieszkanie?

Stas spojrzał na mnie, jakby to była moja wina, że pytanie padło.

— Nikt go nie kupuje.

— Właśnie pytałeś notariusza o zgodę na sprzedaż.

— Chciałem tylko sprawdzić możliwości.

— Jakie możliwości?

Pani Roma stała za mną na schodach i mocno ściskała siatkę z lekarstwami.

Stas przeczesał włosy.

— Potrzebowałem pieniędzy na spłatę długu.

— Jakiego długu? — zapytał Giennadij.

— Nie twoja sprawa.

— To moje mieszkanie.

— Jestem twoim synem.

— I dlatego miałeś prawo je sprzedać za moimi plecami?

Stas zacisnął dłonie.

— Myślałem, że jak sprzedamy mieszkanie, kupimy coś mniejszego. Zostanie nam gotówka. Olesia nie będzie musiała pracować po nocach, ty będziesz miał opiekę, a ja spłacę wszystko.

— „Zostanie nam” — powtórzyłam. — Nie powiedziałeś mi ani słowa.

— Bo byś się sprzeciwiła.

— Słusznie.

Nie odpowiedział.

Zeszłam po schodach, ale Sawwa został na górze. Trzymał czerwony samochodzik i patrzył na ojca z miną, której nie znałam u sześciolatka.

— Tato — zapytał — ty zabrałeś dziadkowi pieniądze?

Stas zbladł.

— Nie słuchaj dorosłych rozmów.

— Ale słyszałem.

Giennadij odwrócił twarz. Jego ramiona opadły.

— Sawwa, idź z mamą.

— Dziadku, będziesz miał kolację?

To pytanie trafiło w niego mocniej niż wszystkie oskarżenia. Na stole nadal leżał jeden plasterek kiełbasy, zaschnięty na brzegu.

— Będę — odpowiedział.

— Na pewno?

— Na pewno.

Sawwa zszedł do mnie. Stas zrobił krok, ale nie próbował go zatrzymać. Wiedział, że po tym, co powiedziała pani Roma, każde kolejne kłamstwo tylko pogłębiłoby dół pod jego stopami.

W mieszkaniu przy ulicy Lipowej właścicielka, pani Jadwiga, wręczyła mi klucze dopiero po tym, jak zobaczyła pieniądze z oszczędności. Nie było ich dużo. Kaucja pochłonęła prawie wszystko, co odłożyłam przez ostatnie miesiące.

— Kuchnia jest mała — uprzedziła. — Ale pokój od podwórza jest ciepły.

— Wystarczy.

Sawwa położył czerwony samochodzik na parapecie. Nie było tu stołu z czyjąś filiżanką, nie było kartek z rachunkami pod magnesem ani lodówki, przy której trzeba było prosić o jedzenie.

Pierwszej nocy spał na materacu, który skrzypiał przy każdym ruchu. O drugiej nad ranem obudził mnie jego głos.

— Mamo, czy jutro możemy kupić kiełbasę?

— Możemy.

— Ile plasterków?

— Ile będziesz chciał.

Przytulił się do mnie i zasnął.

Rano zadzwonił Giennadij.

Nie odebrałam od razu. Patrzyłam na ekran, dopóki połączenie nie zgasło. Po kilku minutach przyszła wiadomość: „Nie proszę, żebyś wróciła. Przyjdź tylko z Sawwą. Muszę coś naprawić”.

Spotkaliśmy się trzy dni później w małej stołówce obok przychodni. Giennadij siedział przy stoliku pod kaloryferem. Miał na sobie brązowy sweter, a jego dłonie drżały przy filiżance herbaty.

— Oddałem kartę do banku i zmieniłem wszystkie dostępy — powiedział.

— To dobrze.

— Sprzedałem telewizor.

— Po co?

— Żeby kupić jedzenie i opłacić lekarstwa. Nie chcę, żebyś znowu robiła to za mnie.

Milczałam.

— Nie wiedziałem, ile płaciłaś — dodał. — Stas mówił, że wydajesz pieniądze na siebie. Że kupujesz drogie kosmetyki, ubrania, jakieś rzeczy do pracy.

— Pracowałam po nocach, bo nie miałam innego wyjścia.

— Wiem.

Wyjął z kieszeni kopertę. Nie była szara ani ozdobna. Zwykła, biała, z rachunkiem z apteki wystającym ze środka.

— To nie wszystko — powiedział. — Znalazłem w szufladzie umowę, którą Stas podpisał z pośrednikiem. Chciał sprzedać mieszkanie za cenę niższą od rynkowej. Pośrednik miał dostać pieniądze od razu.

Poczułam, że dłonie robią mi się zimne.

— On już podpisał?

— Podpisał w moim imieniu. Ale jego podpis nie jest mój. Jutro idę to odkręcić.

— Sam?

— Z panią Romą.

Po raz pierwszy tego dnia prawie się uśmiechnęłam.

— Ona naprawdę trzyma pana przy życiu.

— Ona trzyma wszystkich za język, kiedy trzeba.

W tym momencie do stołówki wszedł Stas. Wyglądał gorzej niż trzy dni wcześniej. Pod oczami miał ciemne półksiężyce, a rękaw kurtki był umazany smarem.

— Olesiu — powiedział.

Sawwa odsunął się od niego i przysunął krzesło do mojego.

Stas to zauważył. Skrzywił się, ale usiadł naprzeciwko.

— Dostałem pracę w warsztacie na obrzeżach — powiedział. — Płacą po tygodniu.

— To dobrze.

— Dług jeszcze został.

— Wiem.

— Chcę oddać ojcu pieniądze.

Giennadij położył dłoń na kopercie.

— Nie oddasz mi ich słowami.

— Wiem.

— Będziesz oddawał co tydzień, tyle, ile możesz. Najpierw bankowi. Potem mnie. I ani grosza bez pokwitowania.

Stas skinął głową.

— Dobrze.

— A Olesia?

Stas spojrzał na mnie.

— Chcę, żeby wróciła.

Sawwa mocniej ścisnął czerwony samochodzik.

— Nie wrócę — powiedziałam.

Stas spuścił wzrok.

Nie błagał. Nie krzyczał. Może zrozumiał, że nie chodziło już o jedną kolację ani o kilka plasterków kiełbasy. Chodziło o lata, w których miałam przepraszać za to, że próbuję nakarmić własne dziecko.

Giennadij przesunął w moją stronę rachunek z apteki.

— Ale możesz przychodzić z Sawwą. Jeśli zechcesz.

— Przyjdziemy w niedzielę.

— Co ugotujesz?

Spojrzałam na Sawwę.

— Zupę pomidorową.

— Bez cebuli — powiedział Giennadij.

Sawwa pochylił się nad stołem.

— A kiełbasa?

Teść sięgnął do kieszeni i wyjął mały papierowy pakunek. Rozwinął go powoli. W środku były cztery grube plasterki.

— Dla ciebie — powiedział. — I nie musisz pytać.

Sawwa wziął pierwszy, ale zamiast zjeść, przełamał go na pół i jedną część podał dziadkowi.