CZĘŚĆ 4

…Przez kilka sekund patrzyłam na ekran, nie rozumiejąc cyfr.

Sto osiemdziesiąt tysięcy.

Dokładnie tyle, ile brakowało nam do wkładu własnego.

— Co zrobiłeś? — zapytałam.

Dima nie odpowiedział.

Mama wstała tak gwałtownie, że krzesło uderzyło o ścianę.

— Dima, odpowiedz jej.

— To była pożyczka — powiedział.

— Z naszego konta? — zapytałam.

— Miałem oddać.

— Kiedy?

— Kiedy sprzedałoby się mieszkanie mamy.

Oksana zakryła usta dłonią.

Marta podeszła do drzwi i przekręciła klucz w zamku, nie po to, żeby nas zatrzymać, lecz żeby nikt nie wszedł w samym środku tej rozmowy.

— Kto dostał pieniądze? — spytałam.

Dima spojrzał na podłogę.

— Karpow.

— Za co?

— Za dług.

— Jaki dług?

— Zainwestowałem w dostawy budowlane. Miałem zarobić. Nie wyszło.

— Ile straciłeś?

— Sześćset trzydzieści tysięcy.

Mama chwyciła oparcie krzesła.

— A moje mieszkanie miało pokryć twoje błędy?

— Miało pomóc Oksanie i zakończyć sprawę.

— Oksana miała dostać mieszkanie za pieniądze, których nie było — powiedziałam. — A ty chciałeś, żebym za darmo doprowadziła do transakcji, która ratowała ciebie.

— Nie tak to wygląda.

— Właśnie tak wygląda.

O ósmej dwadzieścia następnego dnia siedziałam w kancelarii notarialnej przy ulicy Rozhdestwienskiej. Za oknem przejeżdżały tramwaje, a w poczekalni pachniało papierem i kawą z automatu. Mama siedziała obok mnie, ściskając w dłoni odpiętą broszkę. Oksana przyszła mimo prośby, żebym stawiła się sama. Dima nie miał już prawa decydować, kto zna prawdę.

Notariusz, Aleksiej Sokołow, położył przed nami teczkę.

— Pani Irino, musi pani wiedzieć, że przedwstępna umowa nie jest jeszcze sprzedażą. Może pani odmówić podpisania aktu, ale powinna pani zrobić to pisemnie.

— A pieniądze? — spytała mama.

— Wpłacono pani zadatek w wysokości stu tysięcy rubli.

Mama spojrzała na Dimę.

— Powiedziałeś, że to opłata za wycenę.

— Bałem się, że odmówisz.

Notariusz przewrócił kilka stron.

— Zadatek przelano nie na konto sprzedającej, ale na rachunek firmy pośredniczącej.

— Dlaczego? — zapytałam.

— Tak ustalono w instrukcji płatności.

— Kto ją podpisał?

Sokołow wyciągnął pojedynczą kartkę.

— Pan Dima Arseniewicz.

Dima poderwał głowę.

— Podpisałem tylko zgodę na kontakt.

— Tu jest wyraźnie napisane, że działał pan jako pełnomocnik firmy „Nowy Brzeg” — odpowiedział notariusz.

— Nie jestem żadnym pełnomocnikiem.

Sokołow spojrzał na niego ponad okularami.

— W takim razie proszę wyjaśnić, dlaczego pański podpis widnieje również pod umową o wynagrodzenie za znalezienie kupca.

Dima otworzył usta, ale zamilkł, gdy zobaczył kolejne nazwisko.

Karpow nie był jedynym odbiorcą pieniędzy.

Na liście widniała Oksana.

— Dostałam tylko trzydzieści tysięcy — powiedziała natychmiast. — Dima dał mi je na lekarstwa dla Miszy.

— Wiedziałaś, skąd są? — zapytała mama.

— Powiedział, że to jego premia.

Dima zaczął chodzić po pokoju.

— Każdy coś dostał, każdy miał powód, a teraz wszyscy patrzą na mnie, jakbym był potworem.

— Nie dlatego, że miałeś dług — odpowiedziałam. — Tylko dlatego, że próbowałeś zapłacić nim cudzym mieszkaniem, cudzą pracą i naszymi oszczędnościami.

Mama podpisała odmowę zawarcia aktu. Dłoń drżała jej tak mocno, że musiała przytrzymać papier drugą ręką.

Dima rzucił się do niej.

— Mamo, jeśli zerwiesz umowę, Karpow zabierze mi wszystko.

— To ty wziąłeś od niego pieniądze.

— Nie rozumiesz.

— Rozumiem lepiej niż wtedy, kiedy wręczałeś mi długopis.

Podpisała.

W tym momencie Dima stracił nie tylko szansę na sprzedaż. Stracił człowieka, który jeszcze próbował go usprawiedliwiać.

Po wyjściu z kancelarii usiedliśmy na ławce przy rzece. Powietrze pachniało rozgrzanym kamieniem, a z pobliskiego statku dobiegało dudnienie silnika.

— Co teraz? — zapytała mama.

— Sprzedasz mieszkanie legalnie i po cenie rynkowej, jeśli nadal tego chcesz. Przez moją agencję. Z umową, prowizją i pełnym sprawdzeniem dokumentów.

— A jeśli nie chcę?

— Wtedy nie sprzedasz. Nikt nie będzie cię poganiał.

Mama spojrzała na broszkę w swojej dłoni.

— A Oksana?

Siostra długo milczała.

— Znajdę dodatkową pracę — powiedziała. — Nie kupię od razu nowego mieszkania. Ale nie chcę, żebyś oddawała swoje życie za moje.

To była pierwsza uczciwa rzecz, jaką usłyszałam od niej od wielu lat.

Dima wrócił do domu sam. Wieczorem przysłał wiadomość, że Karpow zabrał samochód i żąda podpisania ugody. Nie pojechałam go ratować. Nie dlatego, że przestałam się o niego martwić. Po prostu po raz pierwszy zobaczyłam wyraźnie, że ratowanie go oznaczało pozwalanie mu na kolejne kłamstwo.

Następnego dnia zamknęłam wspólne konto i odzyskałam sto osiemdziesiąt tysięcy rubli. Bank potwierdził, że przelew został jedynie zlecony, nie zrealizowany. Moje pieniądze wróciły na konto, ale zaufanie już nie.

Marta przygotowała ofertę mieszkania mamy. Zrobiła zdjęcia w jasny poranek, kiedy przez firanki wpadały prostokąty światła. Wycena była o czterysta tysięcy wyższa niż kwota z umowy Karpowa.

— Mamo — powiedziałam, kiedy podpisywała umowę z agencją — prowizja będzie naliczona normalnie.

Mama spojrzała na mnie.

— Wiem.

— Nie obrażaj się.

— Nie obrażę. Chcę, żebyś dostała pieniądze za to, co robisz.

Oksana zaczęła pracę w piekarni niedaleko przedszkola. Nie była to wymarzona praca, ale pozwalała jej odbierać dzieci i odkładać co miesiąc niewielką kwotę. Czasem dzwoniła do mnie z pytaniem o umowę najmu albo opłaty. Pomagałam jej, ale już nie robiłam tego za nią.

Dima wyprowadził się do wynajętego pokoju. Nie prosił o powrót. Wysłał mi tylko jeden list, w którym napisał, że chciał wszystkim zapewnić bezpieczeństwo, a sam zamienił rodzinę w zabezpieczenie własnego długu. Nie odpowiedziałam. Nie każda prawda wymaga dalszej rozmowy.

Po pięciu tygodniach znalazł się kupiec na mieszkanie mamy. Zapłacił cenę rynkową, a transakcję przeprowadziliśmy przez kancelarię i bank. Mama kupiła małe dwupokojowe mieszkanie przy cichej ulicy. Oksana dostała od niej część pieniędzy, ale nie całość. Resztę mama przeznaczyła na własne życie i opiekę medyczną, której przez lata sobie odmawiała.

Moja prowizja wystarczyła, by uzupełnić wkład własny.

W dniu podpisania umowy naszego mieszkania siedziałam przy biurku z długopisem między palcami. Dima nie był obok mnie. Podpisałam sama.

Kilka dni później mama przyszła do agencji z małym pudełkiem. W środku leżała jej metalowa broszka w kształcie liścia.

— Znalazłam ją pod twoim biurkiem — powiedziała. — Wtedy, kiedy wszyscy krzyczeli.

— Myślałam, że ją zgubiłaś.

— Nie. Po prostu puściłam ją z ręki.

Przypięła broszkę do mojego żakietu, dokładnie nad sercem.

— Ile jestem ci winna za sprzedaż? — zapytała.

— Wszystko jest na fakturze.

Mama uśmiechnęła się smutno.

— Dobrze. Tym razem zapłacę jak obca osoba.

— Nie jesteś obca.