Mama zażądała, żebym sprzedała jej mieszkanie za darmo, lecz mój spokojny sprzeciw sprawił, że mąż odłożył widelec

Kiedy moja matka przy urodzinowym stole oznajmiła, że mam za darmo sprzedać jej mieszkanie i kupić siostrze nowe, poczułam, jak płonie mi lewe ucho.

W lipcowy wieczór Niżny Nowogród był rozgrzany do granic możliwości. Asfalt przy ulicy Bielińskiego lepił się do podeszew, a ja wracałam z kolejnego oglądania mieszkania, licząc nie pieniądze, lecz dni. Do piętnastego sierpnia brakowało mi jeszcze stu osiemdziesięciu tysięcy rubli na wkład własny. Jeśli nie zdążymy, mieszkanie, które wybraliśmy z Dimą, trafi do kogoś innego.

Telefon zadzwonił, gdy wchodziłam do bramy.

— Świetlik, pamiętasz o urodzinach mamy? — zapytał Dima.

— Pamiętam. Kupiłam jej ciasto.

— Jakie?

— Ptasie mleczko. Innego nie uznaje.

— No proszę. Jednak jesteś mądra.

U Dimy to był najwyższy komplement.

O dziewiętnastej w mieszkaniu mamy na Kowalichińskiej pachniało galaretą, koperkiem i pastą do mebli. Jej wysoki regał lśnił tak mocno, że w szybach odbijały się nasze twarze. Siostra Oksana siedziała w kuchni i malowała paznokcie, a jej siedmioletni Misza kłócił się z czteroletnią Ulianą o tablet.

— Wyglądasz, jakbyś przebiegła pół miasta — powiedziała Oksana, dmuchając na paznokcie.

— Bo przebiegłam.

— Ja bym tak nie mogła. Ciągle tylko oglądanie cudzych mieszkań.

Usiadłam przy stole i przez chwilę naprawdę było miło. Ciocia Ludmiła śpiewała pod nosem, wujek Walery opowiadał po raz kolejny o rybie złowionej w Łyskowie, a Misza wspiął się Dimie na plecy. Trzymałam w dłoni pół kieliszka wina i próbowałam nie myśleć o bankowej aplikacji.

Wtedy mama wstała.

Miała na sobie kremową bluzkę z małą metalową broszką w kształcie liścia. Zawsze zakładała ją na ważne okazje.

— Mam dzisiaj sześćdziesiąte trzecie urodziny — powiedziała. — I postanowiłam zrobić sobie prezent.

Wszyscy ucichli.

— Sprzedaję mieszkanie.

Kieliszek zatrzymał się kilka centymetrów nad stołem.

— Mamo?

— Sprzedaję. Trzy pokoje są mi niepotrzebne. Przeprowadzę się do czegoś mniejszego, a Oksanie kupimy nowe mieszkanie na Gagarina. Z podwórkiem i przedszkolem.

Oksana przyłożyła dłonie do piersi, ale nie wyglądała na zaskoczoną.

— Naprawdę? — zapytała, zbyt cicho.

Mama spojrzała na mnie.

— A wszystkim zajmie się Swietłana. Przecież jest pośredniczką. Bez żadnych prowizji, oczywiście. Rodzinie się pomaga.

Ciocia Ludmiła klasnęła w dłonie.

— Wspaniała córka! Swoich przecież nie będzie łupić.

Poczułam ciepło pod kołnierzykiem sukienki. To nie był wstyd. To była złość, która szukała wyjścia.

— Mamo, sprzedaż mieszkania i zakup nowego to nie kilka telefonów — powiedziałam.

— A co takiego trudnego? Przecież cały dzień siedzisz z telefonem.

— Pracuję przez telefon. Robię zdjęcia, przygotowuję ofertę, sprawdzam dokumenty, organizuję oglądania, negocjuję cenę, sprawdzam obciążenia, umawiam bank i rejestrację. To tygodnie pracy.

— No to popracujesz dla matki.

— Nie mogę prowadzić transakcji poza agencją. Mam umowę. Za to można dostać karę albo stracić pracę.

Mama poprawiła broszkę.

— Wymyśl coś. Zawsze byłaś zaradna.

Dima wpatrywał się w widelec, jakby znalazł na nim bardzo skomplikowane zadanie.

W kuchni Oksana podeszła do mnie chwilę później. Zimna szklanka zostawiła mokry ślad na blacie.

— Nie denerwuj się. Mama sama to wymyśliła.

— Ale mieszkanie ma być dla ciebie.

— I co z tego? Mam odmówić?

— Nie. Masz prawo chcieć lepszych warunków. Nie masz prawa decydować za mnie, ile wart jest mój czas.

Oksana dotknęła żyły na swojej szyi.

— Mama mówi, że i tak zarabiasz więcej niż my.

— Zarabiam, bo pracuję od rana do nocy.

— Ty możesz odkładać. Ja mam dzieci.

Zabrakło mi odpowiedzi, choć w głowie miałam ich setki. Wróciłam do stołu, gdzie mama już planowała przeprowadzkę, a Dima milczał.

— Dima — powiedziałam. — Powiedz coś.

Podniósł wzrok.

— Nie róbmy z tego dramatu. Rodzina jakoś się dogada.

W samochodzie, zaparkowanym przy nabrzeżu, pokazałam mu telefon. Na ekranie widniało: „Wkład własny. Brakuje: 180 000 rubli”.

— Jeśli wezmę to zlecenie za darmo, stracę co najmniej trzy tygodnie pracy — powiedziałam. — I nie zdążę z naszym mieszkaniem.

— Mama cię potrzebuje.

— A ja potrzebuję pieniędzy na nasze życie.

Dima odwrócił twarz do otwartego okna. Nad Wołgą wisiało ciężkie, pomarańczowe niebo.

— Możesz zrobić wyjątek — mruknął.

Wtedy jego telefon zawibrował na desce rozdzielczej. Spojrzał na ekran i natychmiast go odwrócił. Zobaczyłam tylko trzy słowa: „Jutro o dziesiątej”.

— Kto pisał? — zapytałam.

— Nikt ważny.

Ale kiedy wysiadł z samochodu, zostawił telefon na siedzeniu. Ekran rozświetlił się po raz drugi, a ja zobaczyłam nazwisko, którego nie znałam. Pod nim pojawiła się wiadomość: „Jeśli nie dostanę podpisu, wszystko się kończy”.

Wyciągnęłam rękę do telefonu, lecz Dima wrócił nagle i położył dłoń na urządzeniu…

CZĘŚĆ 2

…Jego palce przykryły ekran, zanim zdążyłam przeczytać cokolwiek więcej.

— To sprawy z pracy — powiedział.

— Od kiedy twoja praca grozi ci, że „wszystko się skończy”?

— Swietłana, nie zaczynaj.

W jego głosie nie było zwykłego zmęczenia. Było napięcie. Takie, jakie widywałam u klientów, kiedy okazywało się, że mieszkanie ma długi albo nieujawnionych właścicieli.

Następnego ranka o ósmej trzydzieści siedziałam w biurze przy ulicy Gorkiego. Klimatyzator kapał na plastikową tackę, a na moim biurku leżały trzy umowy, kubek zimnej kawy i kartka z nazwiskiem firmy, która wysłała Dimie wiadomość.

Nie powinnam była szukać. Wiedziałam o tym.

Ale znałam tę nazwę. „Nowy Brzeg” pojawiał się czasem przy transakcjach mieszkań obciążonych kredytem. Firma skupowała lokale szybko, poniżej ceny rynkowej, a potem odsprzedawała je z dużym zyskiem.

O dziesiątej zadzwoniłam do mamy.

— Przygotowałaś dokumenty do mieszkania?

— Są w szufladzie. Po co pytasz?

— Chcę sprawdzić księgę wieczystą i zadłużenie.

— Nie komplikuj. Przyjedź wieczorem i zrób zdjęcia.

— Mamo, zanim cokolwiek wystawimy, muszę zobaczyć wszystko.

— Przecież jesteś moją córką.

— Właśnie dlatego nie chcę, żeby ktoś cię oszukał.

Po drugiej stronie zapadła krótka cisza.

— Oksana mówi, że przesadzasz.

— Oksana nie prowadzi tej transakcji.

— Nie podnoś głosu.

— Nie podnoszę.

— Przyjedź o siedemnastej. I nie opowiadaj nikomu o swoich problemach z wkładem. To twoje małżeństwo, nie moje.

Rozłączyła się.

O siedemnastej dwadzieścia znalazłam na stole w jej salonie kopertę z pieczęcią notariusza. Nie była szara ani biała, tylko granatowa, gruba i sztywna, z wytłoczonym złotym herbem kancelarii. Mama trzymała na niej dłoń.

— Co to jest?

— Nic takiego. Wstępny papier.

— Kto go przygotował?

— Człowiek, który zna się na rzeczy.

— Jak się nazywa?

Mama spojrzała na Oksanę. Siostra spuściła wzrok na obgryziony paznokieć.

— Nie pamiętam — odpowiedziała mama.

Wzięłam kopertę, ale mama wyrwała mi ją z ręki.

— Nie będziesz mnie kontrolować we własnym domu!

— Chcę tylko sprawdzić dokument.

— Zawsze musisz wszystko wiedzieć!

— Bo kiedy coś pójdzie źle, wszyscy przyjdą do mnie.

W korytarzu zatrzasnęły się drzwi dziecięcego pokoju. Misza zaczął płakać, a Oksana pobiegła do niego. Mama stała przede mną z kopertą przyciśniętą do piersi.

— Jutro przychodzi kupiec — powiedziała.

— Jaki kupiec?

— Taki, który zapłaci szybko.

— Ile?

— Wystarczy na mieszkanie dla Oksany.

— To nie jest odpowiedź.

— Nie musisz znać każdej cyfry.

Wtedy po raz pierwszy pomyślałam, że nie chodzi o zwykłą rodzinną przysługę. Ktoś już coś zaplanował, a ja miałam tylko wypełnić puste miejsca.

Wieczorem w biurze pokazałam dokumenty Marcie, kierowniczce agencji. Zatrzymała wzrok na nazwisku nabywcy.

— Znasz tę firmę? — zapytałam.

— Znam. A dlaczego jest na projekcie umowy twojej matki?

— Nie wiem.

Marta przesunęła kartkę pod lampę. Papier był cienki, ale podpis mamy wyglądał prawdziwie.

— To nie jest projekt — powiedziała. — To umowa przedwstępna. Brakuje tylko jednej strony.

Zrobiło mi się zimno, mimo że w biurze było duszno.

— Mama twierdzi, że jutro dopiero przychodzi kupiec.

— Kto przygotował ten dokument?

— Nie mam pojęcia.

Marta otworzyła rejestr transakcji, potem zaczęła przeglądać stare wiadomości.

— Poczekaj. Firma „Nowy Brzeg” miała już sprawę z tym samym pośrednikiem. Nazywa się Siergiej Karpow.

Nazwisko zabrzmiało znajomo.

— Karpow pracuje z kimś z twojej rodziny? — zapytała.

Wtedy przypomniałam sobie człowieka, który dwa tygodnie wcześniej siedział z Dimą w samochodzie przed naszym blokiem. Dima przedstawił go jako „znajomego od dostaw”.

O dwudziestej pierwszej zadzwoniłam do męża.

— Kim jest Siergiej Karpow?

Po drugiej stronie usłyszałam oddech.

— Skąd znasz to nazwisko?

— Odpowiedz.

— To nie ma nic wspólnego z mieszkaniem mamy.

— W takim razie powiedz, dlaczego jego firma jest na umowie.

Dima milczał tak długo, że usłyszałam sygnał windy na jego klatce schodowej.

— Swietłana, nie wtrącaj się w sprawy, których nie rozumiesz.

— Rozumiem umowy. I wiem, że twoje nazwisko nie powinno pojawiać się przy sprzedaży mieszkania mojej matki.

— Jutro wszystko ci wyjaśnię.

— Jutro będzie za późno.

— Nie rób głupstw.

— To ty je robisz.

Rozłączył się.

Marta położyła przede mną wydruk z rejestru przedsiębiorców. Przy nazwisku pełnomocnika firmy „Nowy Brzeg” widniał adres należący do małego biura na obrzeżach miasta. Pod tym samym adresem zarejestrowano jeszcze jedną działalność.

— Swietłana — powiedziała Marta. — Ta druga firma należy do twojego męża…

CZĘŚĆ 3

…Marta nie dokończyła zdania, bo drzwi biura otworzyły się gwałtownie.

W progu stała moja matka. Za nią Oksana i Dima. Mama trzymała granatową kopertę, a metalowa broszka w kształcie liścia drżała przy każdym jej oddechu.

— Oddaj mi te papiery — powiedziała.

— Najpierw chcę wiedzieć, co podpisałaś.

— To moje mieszkanie.

— Wiem. Dlatego pytam.

Dima wszedł do środka i zamknął drzwi.

— Możemy porozmawiać spokojnie?

— Spokojnie rozmawia się przed podpisaniem umowy, nie po niej.

Mama rzuciła kopertę na biurko. Wysypały się kartki, a na pierwszej stronie zobaczyłam cenę. Była o czterysta tysięcy rubli niższa od wartości mieszkania.

— To niemożliwe — powiedziałam.

— Cena jest dobra — odparł Dima.

— Dla kogo?

Marta podniosła dokument i wskazała podpis pełnomocnika.

— Dla firmy „Nowy Brzeg”. A pełnomocnikiem jest Siergiej Karpow.

— On zna się na nieruchomościach — powiedziała mama.

— Jest wierzycielem Dimy — odpowiedziałam.

W biurze zapadła cisza.

Oksana cofnęła się o krok. Na jej nadgarstku zadrżała plastikowa bransoletka z imieniem córki.

— Co to znaczy? — zapytała.

Dima spojrzał na mnie.

— Nie musiałaś tego wyciągać.

— Czyli to prawda?

— Mam problem finansowy.

— Jaki problem?

— Sześćset tysięcy rubli.

Mama usiadła. Jej broszka odpięła się od bluzki i spadła na podłogę z ostrym metalicznym trzaskiem.

— Dima, mówiłeś, że to tylko zaliczka — wyszeptała.

— Bo chciałem wszystko naprawić.

— Sprzedając moje mieszkanie za bezcen?

— Nikt nie sprzedawał go za bezcen. Kupujący miał zapłacić szybko, a Oksana dostałaby mieszkanie.

— A reszta pieniędzy? — spytałam.

Dima zacisnął szczękę.

— Poszłaby na spłatę długu.

Oksana patrzyła na niego, jakby dopiero teraz zobaczyła jego twarz.

— Wiedziałeś o tym? — zapytała.

— Wiedziałam, że Dima ma kłopoty — odpowiedziała cicho. — Nie wiedziałam, że chodzi o mieszkanie mamy.

— Od kiedy wiedziałaś? — spytałam.

— Od urodzin mamy. Poprosił, żebym przekonała ją do sprzedaży. Powiedział, że jeśli nie pomożemy, zabiorą mu samochód i straci pracę.

Dima zrobił krok w jej stronę.

— Oksana, przestań.

— Nie. To ty miałeś przestać kłamać.

Mama podniosła głowę.

— Ty powiedziałeś, że Swietłana poprowadzi transakcję bez prowizji.

— Bo musiała. Gdyby ktoś inny się tym zajął, wyszłyby problemy.

— Jakie problemy? — spytałam.

Marta wskazała ostatnią stronę.

— Zastaw. Mieszkanie jest wolne od hipoteki, ale umowa zawiera pełnomocnictwo do podpisania aktu, jeśli sprzedająca nie stawi się w wyznaczonym terminie. To bardzo niebezpieczny zapis.

Mama pobladła.

— Ja tego nie rozumiałam.

— Bo ktoś podał ci dokument jako zwykłą rezerwację — powiedziałam.

— To ty powiedziałaś, że będzie dobrze! — krzyknęła mama do Dimy.

— Chciałem pomóc wszystkim.

— Nie. Chciałeś kupić sobie czas — odpowiedziałam.

Wtedy telefon Marty zadzwonił. Odebrała, słuchała przez kilka sekund, a potem podała mi aparat.

— To notariusz, który przygotował umowę.

— Słucham?

— Pani Swietłano, muszę poinformować, że jutro o jedenastej nabywca zamierza wpłacić zadatek. Pańska matka podpisała już również oświadczenie o braku innych roszczeń.

— Ona nie wiedziała, co podpisuje.

— W takim razie proszę przyjechać rano. Mam jeszcze jeden dokument, którego nie przekazano pańskiej rodzinie.

— Jaki dokument?

Notariusz zawahał się.

— Listę osób, które otrzymały pieniądze przed zawarciem umowy. Jest na niej nazwisko, którego chyba się pani nie spodziewa.

Spojrzałam na Dimę. Jego twarz stała się zupełnie blada.

— Proszę mi powiedzieć teraz.

— Nie przez telefon. Jutro o ósmej trzydzieści. I proszę przyjść sama.

Rozłączył się.

Dima oparł dłoń o biurko.

— Nie jedź tam.

— Dlaczego?

— Bo wszystko jest bardziej skomplikowane, niż myślisz.

W tej samej chwili na mój telefon przyszło powiadomienie z banku. Ktoś próbował wypłacić pieniądze z naszego wspólnego konta.

Kwota wynosiła dokładnie sto osiemdziesiąt tysięcy rubli…