CZĘŚĆ 4
— Jaki zapis? — zapytałam, przyciskając telefon do ucha.
Alla stała przy schodach z twarzą napiętą jak płótno. Matka trzymała rachunki przy piersi. Zoja Pietrowna nie ruszała się z miejsca.
— W akcie znajduje się klauzula rozwiązująca — wyjaśnił notariusz. — Jeżeli nabywca spróbuje sprzedać nieruchomość bez zapewnienia zbywczyni dożywotniego utrzymania, darowizna może zostać cofnięta.
— Czyli dom może wrócić do mamy?
— Jeżeli złoży oświadczenie i udowodni naruszenie warunków, tak. Ale proszę przyjechać z nią jeszcze dzisiaj. Nabywczyni nie powinna podpisywać żadnej umowy sprzedaży.
Alla wyrwała mi telefon z ręki.
— To nie jest prawda!
— Proszę oddać mi telefon — powiedziałam.
— Wszyscy się przeciwko mnie zmówiliście!
Matka podeszła do niej powoli. W ręce wciąż trzymała pognieciony rachunek za blachę na dach.
— Nie wszyscy. Tylko przestałyśmy udawać, że twoje kłamstwa są troską.
Alla roześmiała się nerwowo.
— A ty co? Całe życie udawałaś, że Wiera jest twoją podporą. Brałaś od niej pieniądze, a mnie robiłaś czarną owcą.
To zdanie uderzyło we mnie inaczej niż poprzednie. Spojrzałam na matkę.
— To prawda?
Tamara usiadła na skrzyni po nawozie. Drewno skrzypnęło pod jej ciężarem.
— Czasami mówiłam Alli, że pomaga ci bardziej, niż pomagała. Chciałam, żeby choć raz poczuła wstyd.
— Mamo…
— Wiem. To było podłe. Przez lata udawałam, że twoja siostra jest delikatna, a ty możesz znieść wszystko. Bo ty zawsze wracałaś.
Nie spodziewałam się tego. Przygotowałam się na kłamstwa Alli, nie na prawdę matki.
— Wróciłam, bo byłaś sama.
— A ja przyzwyczaiłam się, że twoje serce jest miejscem, do którego można wejść bez pukania.
Alla odwróciła się do wyjścia.
— Nie będę tego słuchać.
— Zostaniesz — powiedziała matka.
— Nie możesz mi rozkazywać. Dom jest mój.
— Jeszcze nie wiesz, co jest twoje.
Pojechałyśmy do kancelarii przed szesnastą. Kostia przyjechał własnym samochodem, choć wcześniej prosiłam, żeby nie mieszał się w tę sprawę. Kiedy zobaczył moje dłonie ubrudzone ziemią, bez słowa podał mi papierową chusteczkę.
W poczekalni Alla chodziła tam i z powrotem. Obcasy stukały o kamienną posadzkę.
— Jeśli cofniesz darowiznę, zostanę z długami — powiedziała do matki.
— To ty wzięłaś pożyczki.
— Dla dzieci.
— Na samochód i remont mieszkania.
— Dzieci też potrzebują normalnego życia!
— A ja nie?
Notariusz wezwał nas do środka. Na biurku położył akt, kopię wpisu i oświadczenie o niewykonaniu obowiązku opieki.
— Tamaro, potwierdza pani, że córka nie zapewniła pani utrzymania ani opieki?
Matka spojrzała na Allę. Przez chwilę widziałam w jej twarzy tę samą kobietę, która kiedyś czekała przy ogrodzeniu, aż wrócę ze szkoły.
— Potwierdzam.
Alla zacisnęła dłonie.
— Mam pracę. Nie mogłam przyjeżdżać codziennie.
— Nie chodzi o codzienne wizyty — powiedział notariusz. — Chodzi o to, że nie zapłaciła pani ani jednej raty, nie kupiła leków i rozpoczęła pani sprzedaż domu przed zapewnieniem matce lokalu.
— Ona ma drugą córkę!
— Ma córkę — odpowiedziała matka. — Ale nie ma służącej.
Podpisała oświadczenie. Pióro zostawiło na papierze nierówną, drżącą kreskę. Alla patrzyła na nią, jakby właśnie zobaczyła obcą osobę.
— Naprawdę mi to zrobisz?
— Nie. Ty zrobiłaś to sobie, kiedy przeliczyłaś mój dom na raty kredytu.
Po wyjściu z kancelarii czekał na nas mężczyzna w kasku. Ten sam, który mierzył podwórze.
— Umowa z właścicielką jest nieważna — powiedziałam.
Alla podeszła do niego.
— Niech pan nie słucha tej kobiety.
— Słucham dokumentów — odpowiedział. — Wasza siostra pokazała mi akt z klauzulą. Firma wycofuje ofertę. Nie kupujemy nieruchomości obciążonej takim sporem.
Alla pobladła.
— To były tylko oględziny.
— A zaliczka? — spytałam.
Mężczyzna spojrzał na nią.
— Zaliczka została przelana na pani konto. Jeżeli transakcja nie dojdzie do skutku, musi pani ją zwrócić.
Alla oparła się o ścianę. Nie straciła domu w jednej chwili. Straciła pieniądze, które już wydała, i możliwość ucieczki od długów, którą uważała za pewną.
Kostia zapytał mnie cicho:
— Co teraz?
Spojrzałam na matkę. Nie czułam triumfu. Czułam zmęczenie, które miało ciężar całych dziewięciu lat.
— Teraz wracamy do domu.
Matka chwyciła mnie za rękaw.
— Do którego?
Pomyślałam o mieszkaniu w mieście, o naszym garażu, o workach z nasionami i o tej przeklętej działce, na której zawsze byłam potrzebna tylko wtedy, gdy trzeba było coś zrobić.
— Ten dom zostaje twój — powiedziałam. — Ale rachunki będziemy dzielić. Wizyty też. I żadnych tajemnic.
— A jeśli odmówię?
— Wtedy znajdziemy opiekunkę i podpiszemy umowę. Pomoc nie może być obowiązkiem bez końca.
Matka długo milczała. Potem wyjęła z kieszeni mały klucz na czerwonej tasiemce.
— Jest coś jeszcze.
Zaprowadziła mnie na poddasze. Za belką, pod starą walizką ojca, znalazła drewniane pudełko po herbacie. W środku leżał list, którego nigdy nie widziałam.
„Wierka, jeśli kiedyś ktoś będzie ci mówił, że daję ci mniej, bo jesteś silniejsza, nie wierz mu. Silni ludzie też mają prawo być kochani, zanim zaczną dźwigać.”
Podpisu ojca prawie nie dało się odczytać.
— Znalazłam go po jego śmierci — powiedziała matka. — Powinnam była dać ci go wtedy.
— Dlaczego nie dałaś?
— Bo bałam się, że przestaniesz przyjeżdżać, jeśli zrozumiesz, jak bardzo cię potrzebuję.
Schowałam list do pudełka.
— To nie jest powód, żeby mnie wiązać poczuciem winy.
— Wiem.
Na podwórzu Alla siedziała na betonowym bloczku po szklarni. Jej jasny płaszcz był ubrudzony wapnem.
— Nie mam gdzie pojechać — powiedziała.
— Masz mieszkanie.
— Bank może je zająć.
Matka spojrzała na mnie. Nie musiała pytać.
— Sprawdzimy, ile naprawdę wynoszą twoje długi — powiedziałam do Alli. — Ale nie dostaniesz pieniędzy na sprzedaż domu. Możemy pomóc ci znaleźć pracę dodatkową i porozmawiać z bankiem. Jeśli chcesz ratować dzieci, zacznij od przestania okłamywać wszystkich.
Alla podniosła głowę.
— Po tym wszystkim jeszcze chcesz mi pomóc?
— Pomóc, nie podporządkować się. To różnica.
Przez chwilę wyglądała, jakby chciała zaprzeczyć. Zamiast tego wyjęła telefon i skasowała wiadomość do firmy budowlanej. Potem otworzyła wiadomość od wierzyciela i podała ją matce.
— Nie wiem, co robić — powiedziała.
— Wreszcie mówisz coś prawdziwego — odparła Tamara.
Następnego ranka nie kopałam ziemniaków. Siedziałyśmy z matką przy stole, rozłożyłyśmy rachunki, lekarstwa i kalendarz. W każdą sobotę miała przyjeżdżać jedna z nas. Jeżeli Alla nie mogła, płaciła za opiekę. Jeżeli ja kupowałam opał, zapisywałyśmy kwotę. Żadnych niewidzialnych długów.
Po południu poszłam za oborę. Podniosłam plandekę i zobaczyłam pęknięte płyty szklarni.
Matka stanęła obok.
— Możemy ją odbudować — powiedziała.
— Nie sama.
— Nie sama.
Zadzwoniła do Alli.
— Jutro przywieź narzędzia — powiedziała. — Wiera nie będzie składać tego za ciebie.
Alla przez chwilę nic nie odpowiadała.
— Przywiozę — powiedziała w końcu.
Wzięłam do ręki pierwszy metalowy element. Był zimny i wygięty, ale otwory na śruby nadal pasowały.
Matka podała mi śrubokręt.
— Twój ojciec mówił, że jeśli konstrukcja stoi krzywo, nie trzeba od razu jej burzyć. Czasem wystarczy odkręcić to, co ktoś dokręcił za mocno.
Spojrzałam na nią, na popękany poliwęglan i na czerwone krzyżyki narysowane przez rzeczoznawcę.
— Tym razem będziemy sprawdzać każdą śrubę — powiedziałam.
A potem wbiłam pierwszy metalowy wspornik z powrotem w ziemię, dokładnie tam, gdzie kiedyś rosły pomidory Tamary.
Przegapiłeś początek?
