Matka przepisała dom na siostrę, a tydzień później kazała mi kopać ziemniaki — wtedy jej twarz nagle pobladła

— Kto rozebrał szklarnię? — zapytałam, patrząc na cztery betonowe bloczki tam, gdzie przez cztery lata rosły pomidory mojej matki.

Tamara wyszła na ganek w fartuchu poplamionym sokiem z buraków. W jednej ręce trzymała kromkę chleba, w drugiej nóż. Zatrzymała się dopiero wtedy, gdy zobaczyła moją twarz.

— Alla zabrała. Powiedziała, że metal się marnuje.

— Alla? Sama ją rozebrała?

— Wiera, nie czepiaj się szczegółów. Przyjechali z Wiktorem. Tacy silni są, to zrobili w godzinę.

Poczułam pod palcami szorstką folię z zakupionych w mieście toreb. Kupiłam matce mąkę, lekarstwa i kawę, której sama nie piłam od miesięcy, żeby wystarczyło na rachunki. Patrzyłam na puste miejsce przy płocie i przypominałam sobie, jak z Kostią skręcaliśmy każdy element konstrukcji.

— Gdzie jest poliwęglan?

— Za oborą. Alla powiedziała, że może ci odda, jeśli będziesz chciała.

Zaśmiałam się krótko, ale w gardle poczułam coś twardego.

— To ja ją kupiłam.

— Kupiłaś, bo dom był nasz. Teraz nie wszystko musi być rozliczane jak na targu.

Wtedy zobaczyłam na parapecie kopertę z kancelarii notarialnej. Biała, gruba, z czerwonym stemplem. Matka natychmiast przykryła ją ścierką.

— Co to jest?

— Nic.

— Mamo.

— Alla była u notariusza.

Na podwórzu zatrzeszczała furtka. Zoja Pietrowna stanęła przy płocie z wiadrem w ręce i udawała, że przyszła po wodę. Wiedziałam, że słucha.

— Po co? — spytałam.

Matka odwróciła wzrok.

— Przepisałam dom na Allę.

Nóż wypadł jej z ręki i stuknął o deski, ale to nie ona drżała. Ja stałam nieruchomo, jakbym nagle przestała rozumieć słowa.

— Kiedy?

— Tydzień temu.

— I chciałaś, żebym dzisiaj przyjechała kopać ziemniaki?

— Ziemniaki same się nie wykopią. Alla ma dzieci, pracę i chory kręgosłup.

— A ja co mam?

— Ty jesteś silna.

Zoja opuściła oczy na swoje gumowe buty. Matka podniosła nóż, wytarła go o fartuch i powiedziała spokojnie:

— Dom i tak kiedyś byłby jej. Nie rób scen.

Nie zrobiłam. Wzięłam torbę z lekarstwami i postawiłam ją na stole.

— Co podpisałaś?

Matka ruszyła do drzwi, ale zastąpiłam jej drogę.

— Mamo, pokaż ten dokument.

— Nie masz prawa.

— Przez dziewięć lat remontowałam ten dom, kupiłam szklarnię, opłacałam dach i przyjeżdżałam tu w każdy weekend. Chcę wiedzieć, co podpisałaś.

Wtedy z drogi dobiegł niski warkot samochodu. Czarna furgonetka zatrzymała się przed bramą. Wysiadła Alla w jasnym płaszczu, z telefonem przy uchu.

— Tak, działka jest już moja — powiedziała do rozmówcy. — Matka podpisała wszystko. Siostra? Ona niczego nie zablokuje.

Spojrzała na mnie i przerwała rozmowę.

— Po co przyjechałaś?

— Mamo kazała mi kopać.

Alla uśmiechnęła się bez cienia zakłopotania.

— To dobrze. Ziemniaki też są teraz częścią mojego gospodarstwa.

Wtedy po raz pierwszy zauważyłam, że na siedzeniu jej samochodu leży rulon wielkiej mapy, a obok niego teczka z zieloną pieczęcią. Matka pobladła.

— Alla — powiedziała cicho. — Powiedz jej, po co naprawdę tu przyjechałaś.

Siostra położyła dłoń na teczce i zaczęła ją otwierać…

CZĘŚĆ 2

— Nie masz czego słuchać — powiedziała Alla, ale nie odrywała palców od metalowego zapięcia.

W południe powietrze nad podwórzem stało się ciężkie od zapachu rozgrzanej ziemi. Siedziałyśmy przy kuchennym stole, a między nami leżała koperta z kancelarii. Na jej rogu widniała data sprzed ośmiu dni.

— Otwórz — powiedziałam.

— To sprawa rodzinna.

— Właśnie dlatego chcę ją zobaczyć.

Matka zsunęła z blatu ceramiczną solniczkę. Była wyszczerbiona przy brzegu; pamiętałam, że kupiłam ją po śmierci ojca, kiedy w domu nie było nawet jednej całej filiżanki.

Alla rozcięła kopertę paznokciem.

— Dom został przepisany na mnie zgodnie z wolą matki. Koniec historii.

— A ziemia?

— Też.

— I szklarnia?

— Wszystko, co jest na działce.

Matka zacisnęła usta.

— Wiera, nie przyjechałaś tu po kłótnię.

— Przyjechałam po odpowiedź. Dlaczego nic mi nie powiedziałaś?

— Bo wiedziałam, że będziesz robić wyrzuty.

— Wyrzuty? Przez dziewięć lat woziłam ci opał, płaciłam za lekarza i naprawiałam dach. Nawet ten dom ociepliłam własnymi pieniędzmi.

— Nikt cię nie prosił.

To zdanie zabolało bardziej niż wiadomość o domu. Oparłam dłonie o stół, żeby nie było widać, jak drżą.

Po południu Alla zaprowadziła mnie za oborę. Poliwęglan leżał tam pod plandeką, pęknięty w kilku miejscach. Na metalowych ramach ktoś namalował kredą czerwone krzyżyki.

— Po co te oznaczenia? — spytałam.

— Przyjedzie rzeczoznawca.

— Po co?

— Chcę sprzedać działkę.

Słowo zawisło między nami jak ciężki hak.

— Matka mieszka tu od trzydziestu lat.

— Będzie mieszkała w mieszkaniu. Mam już dla niej lokum w mieście.

— Ona nie chce miasta.

— Ona nie decyduje o majątku.

— Ty też nie decydujesz o jej życiu.

Alla podeszła bliżej. Pachniała drogimi perfumami i benzyną.

— Nie udawaj świętej. Gdybyś naprawdę chciała tego domu, dawno byś go wzięła. Zostawiłaś matkę mnie.

— To ty przez lata odbierałaś ode mnie pieniądze i mówiłaś, że się nią zajmujesz.

— Zajmowałam się. Dzwoniłam.

— Dwa razy w miesiącu.

— To więcej niż nic.

Wieczorem zadzwoniłam do Kostii. Stałam przy studni, trzymając w dłoni zimny metalowy kubek.

— Wiera, wracaj do domu — powiedział.

— Nie mogę.

— Co jeszcze musisz tam zrobić, żeby zrozumieć, że cię wykorzystują?

— Muszę wiedzieć, co podpisała mama.

— A jeśli podpisała wszystko?

Spojrzałam na światło w kuchennym oknie. Matka siedziała przy stole, a Alla stała za jej plecami z telefonem przy uchu.

— Wtedy przynajmniej będę wiedziała, przeciwko czemu stoję.

Następnego ranka pojechałam do gminy. W archiwum pachniało kurzem i mokrym kartonem. Urzędniczka, pani Elżbieta, długo przesuwała palcem po ekranie.

— Właścicielką jest Alla Tamarska — powiedziała.

— Od kiedy?

— Od ósmego kwietnia.

— Czy jest jakiś warunek?

Pani Elżbieta zmarszczyła czoło.

— Tego nie widzę. Ale przy sprzedaży trzeba będzie okazać zaświadczenie o prawie matki do zamieszkania.

— Jakie prawo?

— Jeżeli zapisano dożywotnie użytkowanie, będzie wpisane w księdze.

Wydrukowała dokument. W rubryce dotyczącej obciążeń widniała jedna linia, lecz część tekstu była nieczytelna przez błąd skanowania.

— Musi pani zobaczyć oryginał w kancelarii — powiedziała.

Kiedy wróciłam, przed domem stał srebrny samochód z tablicą firmy budowlanej. Mężczyzna w kasku mierzył odległość między jabłonią a studnią.

— Co pan robi? — spytałam.

— Przygotowujemy wycenę.

— Kto was wezwał?

Wskazał na Allę.

Matka wybiegła na ganek bez chustki na głowie.

— Wiera, nie pozwól im wejść do piwnicy!

Alla odwróciła się gwałtownie.

— Mamo, wracaj do środka.

— Oni chcą zabrać dom.

— Dom już nie jest twój.

Mężczyzna podniósł klapę piwnicy. Pod nią, w ciemności, zobaczyłam starą metalową skrzynkę ojca. Matka chwyciła mnie za rękę.

— Tam jest coś, czego Alla nie może znaleźć — wyszeptała.

Zanim zdążyłam zapytać co, ze skrzynki dobiegł głuchy odgłos przesuwanej blachy…

CZĘŚĆ 3

Podniosłam wieko skrzynki i zobaczyłam plik rachunków związanych sznurkiem oraz granatową książeczkę z pieczęcią notariusza. Papier miał zapach wilgoci i starego atramentu.

— Co to jest? — zapytałam.

Matka zeszła za mną po kamiennych schodach.

— Twój ojciec trzymał tam wszystkie ważne papiery.

Alla pojawiła się w wejściu.

— Oddaj to.

— Dlaczego?

— Bo to własność domu.

— Nie. To dokumenty, które mogą wyjaśnić, co podpisała mama.

Na pierwszej stronie książeczki widniała data ósmego kwietnia i nazwisko matki. Dalej zapisano, że dom przekazano Alli, ale z dożywotnim prawem zamieszkania Tamary oraz z obowiązkiem zapewnienia jej utrzymania, leczenia i opieki.

Alla wyrwała mi papier z ręki.

— To niczego nie zmienia.

— Zmienia wszystko — powiedziałam.

— Myślisz, że będziesz mnie straszyć jednym zdaniem?

— Nie ja. Twój podpis.

Na końcu dokumentu znajdowało się zobowiązanie Alli do wypłacania matce co miesiąc określonej kwoty i pokrywania kosztów remontów. Podpis był świeży, czarny, zbyt mocno przyciśnięty do papieru.

Matka patrzyła na córkę.

— Mówiłaś, że to tylko zabezpieczenie domu.

Alla odrzuciła głowę.

— Bo musiałam to zrobić, żeby dostać kredyt.

— Mówiłaś, że dom nadal będzie mój.

— A co za różnica? Przecież miałaś gdzie mieszkać.

— Chcesz mnie wyrzucić.

— Chcę sprzedać działkę. Zapłacę za kawalerkę.

— A jeśli ja nie chcę kawalerki?

Alla zacisnęła szczękę.

— Nie możesz wiecznie trzymać mnie przy swoim życiu.

Wtedy z góry dobiegł głos Zoji Pietrownej.

— Może jednak możesz, Tamaro.

Stała na schodach z małym notesem przy piersi. Jej ręce drżały, ale mówiła wyraźnie.

— Byłam w kancelarii w dniu podpisania. Czekałam na swoją kolej. Alla krzyczała na matkę w korytarzu.

— Pani nic nie słyszała — syknęła Alla.

— Słyszałam, jak mówiłaś: „Podpiszesz albo zabiorą ci dom za długi”.

Matka pobladła.

— Jakie długi?

Zoja otworzyła notes.

— Alla miała zadłużony samochód i pożyczkę na ponad sto tysięcy. Chciała użyć domu jako zabezpieczenia. Notariusz zapytał, czy Tamara rozumie treść aktu. Powiedziała, że tak, ale potem płakała w toalecie.

Alla zrobiła krok w stronę starszej kobiety.

— Pani jest chora z zazdrości.

— A ty jesteś córką, która sprzedałaby nawet grób ojca, gdyby dostała za niego dobrą cenę.

W piwnicy zapadła cisza. Matka wyjęła z pliku rachunki. Każdy miał mój podpis: dach, opał, szklarnię, leki, naprawę studni.

— Wiera płaciła za wszystko — powiedziała. — A ty chciałaś sprzedać dom, który zbudowaliśmy z jej pieniędzy.

— Sama dawała, bo chciała mieć kontrolę!

— Nie — odpowiedziałam. — Dawałam, bo wierzyłam, że to jest także mój dom.

Alla zaczęła się cofać. Wtedy telefon w jej kieszeni zadzwonił. Odebrała odruchowo.

— Tak, umowa jest aktualna… Nie, matka niczego nie zablokuje… Dokumenty są u mnie…

Spojrzała na nas i zrozumiała, że słyszeliśmy każde słowo.

Matka wyciągnęła rękę.

— Odwołasz sprzedaż.

— Nie mogę.

— Możesz.

— Jeśli nie sprzedam, zabiorą mi wszystko.

Zanim zdążyłam odpowiedzieć, z góry dobiegł dźwięk kolejnego telefonu. Tym razem mój. Na ekranie pojawił się numer kancelarii notarialnej.

— Pani Wiero — powiedział nieznajomy głos. — Muszę panią uprzedzić, że w dokumentach jest jeszcze jeden zapis, o którym pańska siostra najwyraźniej nie wie…