CZĘŚĆ 4
…Marek nie zdążył dokończyć, bo po drugiej stronie ktoś krzyknął tak głośno, że usłyszeliśmy to wszyscy.
Notariusz odsunął telefon od ucha.
— Co się stało? — zapytałam.
— Kobieta uciekła z kancelarii. Zostawiła kopertę i powiedziała, że jeśli nie przyjmę dokumentu, ktoś skrzywdzi pani matkę.
Nie miałam matki. Zmarła, gdy miałam dziewiętnaście lat.
Marek spojrzał na mnie z zakłopotaniem.
— Tak powiedziała. Może chodziło jej o pani teściową.
Lidia drgnęła.
— To nie była Wiera — wyszeptała. — To była Swietłana.
— Kto? — zapytałam.
Lidia oparła się o słupek pomostu. Lakier odłaził z niego płatami, które wiatr przyklejał do jej czerwonego płaszcza.
— Swietłana była żoną człowieka, któremu Kosta był winien pierwsze pieniądze. On zginął w wypadku. Po jego śmierci przejęła dług. Kosta wmówił mi, że to ona jest bezwzględna, że będzie go ścigać, że nie ma dokąd uciec.
— A ty jej uwierzyłaś?
— Uwierzyłam własnemu synowi.
Kosta poderwał się z ławki.
— Mamo, przestań!
— Nie. Przez lata mówiłam wszystkim, że jesteś dobrym człowiekiem, tylko zagubionym. Dzisiaj widzę, że sama pomagałam ci się ukrywać.
Na przystani zapadło ciężkie milczenie. Nie takie, jakie znałam z naszego małżeństwa. To było milczenie ludzi, którzy wreszcie przestali zasłaniać drzwi przed prawdą.
Wiera wyjęła z kieszeni telefon.
— Swietłana nie chce pani domu — powiedziała. — Chce, żeby Kosta podpisał uznanie długu. Dom miał być tylko zabezpieczeniem.
— Dlaczego więc wezwała mnie? — spytałam.
Wiera zacisnęła usta.
— Bo Kosta powiedział, że bez pani zgody nie dostanie pieniędzy. A potem uciekł z częścią gotówki.
Kosta rzucił się na nią, lecz Marek stanął między nimi.
— Dosyć. Wszyscy jedziemy do kancelarii. Tam porozmawiacie przy świadkach.
— Nie jadę — powiedziałam.
Kosta spojrzał na mnie.
— Aleno, proszę. Tylko ty możesz to zakończyć.
— Nie. Tylko ty możesz przestać zaczynać kolejne kłamstwo.
Jego twarz stężała.
— Jeśli mnie zostawisz, oni mnie zniszczą.
— Już zniszczyłeś siebie. Mój dom nie jest lekarstwem na to, co zrobiłeś.
Lidia zaczęła płakać bezgłośnie. Łzy spływały jej po policzkach i zatrzymywały się na krawędzi brody.
— Aleno — powiedziała — ja nie przyjechałam tu tylko po to, żeby odpocząć. Przyjechałam, bo Kosta kazał mi sprawdzić, czy wymieniłaś zamek. Gdybyś go nie wymieniła, miałam znaleźć dokumenty i zabrać klucze.
Nie odpowiedziałam od razu. W kieszeni czułam mosiężną rybkę przyczepioną do nowego klucza. Ślusarz powiedział, że taki brelok przynosi szczęście. Wtedy uznałam to za żart.
— Dlaczego nie zrobiłaś tego? — spytałam.
Lidia spojrzała na moje dłonie.
— Bo zobaczyłam ogórki. Pamiętasz, jak co roku je przywoziłam?
— Pamiętam.
— Pomyślałam, że jeśli wejdziesz i podasz mi herbatę, znowu będę mogła udawać, że wszystko jest jak dawniej. A potem zrozumiałam, że dawniej ty zawsze płaciłaś za mój spokój.
Jej wyznanie nie naprawiło dziewięciu lat. Ale po raz pierwszy nie próbowała mnie przekonać, że przesadzam.
Następnego ranka w kancelarii Marka spotkaliśmy Swietłanę. Przyniosła oryginał pełnomocnictwa, lecz dokument był podpisany przez Lidię, nie przeze mnie. Na dole widniała odręczna adnotacja: „Właścicielka nieobecna, zgoda ustna”.
Marek położył kartkę przed Kostią.
— To pani podpis — powiedział do Lidii.
— Tak.
— A pani wiedziała, że nie ma pani prawa dysponować nieruchomością?
— Wiedziałam.
Kosta gwałtownie podniósł głowę.
— Mamo, nie musisz brać tego na siebie.
— Nie biorę. Oddaję ci to, co było twoje.
Swietłana zażądała natychmiastowego uznania długu, ale Marek wyjaśnił, że groźby i próba użycia fałszywego pełnomocnictwa zmienią całą sytuację. Wiera podpisała oświadczenie, że dokument otrzymała od Kosty. Swietłana została z nim sam na sam tylko przez kilka minut, lecz wystarczyło, by zrozumiała, że jej dług nie może zostać przerzucony na mnie.
Kosta nie trafił do więzienia tego dnia. Nie było też żadnego widowiskowego zakończenia. Dostał nakaz stawienia się na przesłuchanie, a jego pracodawca dowiedział się o kradzieży pieniędzy z kasy. Musiał sprzedać samochód i spłacić część długu. Resztę rozłożono na raty, ponieważ Lidia oddała swoje oszczędności, ale ani grosza nie wzięła z mojego domu.
Najtrudniejsza rozmowa odbyła się jednak nie z Kostą, lecz z nią.
Spotkałyśmy się tydzień później na ganku. Słoik ogórków stał między nami, nietknięty. Pokrywka była lekko wybrzuszona od upału.
— Przyszłam go zabrać — powiedziała Lidia.
— Możesz.
— Nie po to, żeby tu zostać.
— Wiem.
Podała mi pęk starych kluczy. Były ciężkie, zimne i porysowane.
— Ten do tylnego wejścia zgubiłam dwa lata temu. Ten do szopy dał mi Kosta. Myślałam, że skoro mam klucze, to mam prawo do wszystkiego.
— Klucz otwiera zamek. Nie daje prawa do czyjegoś życia.
Skinęła głową.
— Wiem już.
Nie przytuliłam jej. Nie byłam gotowa. Ale wskazałam krzesło przy stole.
— Możesz usiąść na herbatę. Tylko na godzinę.
Lidia usiadła ostrożnie, jak gość, nie jak gospodyni. Przez cały czas nie poprawiła ani jednego przedmiotu. Nie przesunęła filiżanki. Nie zajrzała do pokoju z widokiem na rzekę.
Kosta zadzwonił wieczorem. Nie przepraszał. Pytał, czy mogę sprzedać dom i dać mu pieniądze.
— Nie — odpowiedziałam.
— Aleno, przecież ten dom nic dla ciebie nie znaczy. Prawie tu nie bywasz.
Spojrzałam na jabłonie, na świeżo pomalowany płot i na mosiężną rybkę przy kluczu.
— Właśnie dlatego znaczy tak dużo.
Rozłączył się bez pożegnania.
Następnego lata Lidia nie przyjechała z walizkami. Zadzwoniła trzy dni wcześniej i zapytała, czy może przywieźć ogórki. Powiedziałam, że może, jeśli przyjedzie pociągiem i sama zaniesie słoik od przystanku.
Zaśmiała się cicho.
— Wciąż są ciężkie.
— Tym razem nie będziesz ich zostawiać na moim ganku bez pytania.
— Tym razem zapytam.
Kiedy pojawiła się pod płotem, trzymała słoik obiema rękami. Nie miała walizek. Nie miała kluczy. Zatrzymała się przed furtką i czekała, aż ja zdecyduję, czy ją otworzyć.
Wtedy zrozumiałam, że nie odzyskałam po prostu domu. Odzyskałam prawo do tego, by sama ustalać, kto może przekroczyć jego próg.
A Lidia, stojąc z ogórkami pod jabłonią, zapytała cicho:
— Aleno, mogę wejść?
Przegapiłeś początek?
