CZĘŚĆ 4
Nazwisko pełnomocnika brzmiało: Aleksiej Pietrowicz Sokołow.
Mąż Galiny.
Przez chwilę słyszałem tylko stukot obcasów na korytarzu i skrzypienie ławki pod oknem. Papier drżał mi w dłoni.
— Co to jest? — zapytałem.
Galina odwróciła się do męża.
— Powiedziałeś, że nie ma żadnej hipoteki.
Aleksiej poprawił mankiet koszuli. W sądzie przez cały czas siedział za nią, cichy i elegancki, z twarzą człowieka, który przyszedł tylko obserwować. Teraz jego twarz stwardniała.
— To zabezpieczenie prywatnej pożyczki.
— Czyjej? — spytała Galina.
— Spółki.
— Jakiej spółki?
Nie odpowiedział od razu.
Sędzia jeszcze nie odszedł. Zatrzymał się przy drzwiach, a Marija Siergiejewna stała obok mnie z notesem przyciśniętym do piersi.
— Panie Sokołow — powiedział sędzia — proszę wyjaśnić, dlaczego dokument pełnomocnictwa został podpisany w domu Antoniny Pietrownej, skoro w aktach nie ma żadnego zgłoszenia wizyty notarialnej.
Aleksiej spojrzał na Galinę.
— To nie jest miejsce na rodzinne rozliczenia.
— Właśnie stało się nim — odparła.
Słowo „rodzinne” zabrzmiało gorzko. Galina zrozumiała coś przede mną. Podeszła do męża i wyrwała mu teczkę.
W środku znalazłem kopię umowy pożyczki na czterysta tysięcy rubli, zaświadczenie o rzekomej zgodzie Antoniny oraz pełnomocnictwo do sprzedaży domu. Podpis rzeczywiście przypominał podpis babci Toni, ale linia była chwiejna, a data przypadała na dzień, kiedy według rejestru przychodni przebywała w łóżku z gorączką.
— Mówiłeś, że to tylko formularz do ubezpieczenia — powiedziała Galina.
Aleksiej zacisnął palce na aktówce.
— Musiała coś podpisać. Bez tego bank nie wypłaciłby pieniędzy.
— Bank? — spytał Wiktor. — Jakich pieniędzy?
— Nie wtrącaj się.
— Wydałeś pieniądze mamy?
Aleksiej prychnął.
— Waszej mamy? Kiedy trzeba było pokryć wasze długi, nie pytaliście, czyje są pieniądze. Galina przyniosła mi dokumenty i powiedziała, że starsza kobieta nie będzie już potrzebowała domu.
Galina cofnęła się, jakby ją uderzył.
— Ja powiedziałam tylko, że mama może się zgodzić na sprzedaż.
— I podpisałaś wniosek o pełnomocnictwo.
— Bo ci ufałam.
— To był błąd.
Wiktor rzucił się ku niemu, ale sędzia zastąpił mu drogę.
— Żadnych rękoczynów. Dokumenty zostaną przekazane do sprawdzenia, a wykonanie hipoteki zostaje wstrzymane do czasu wyjaśnienia sprawy.
Nie było pościgu ani wielkich słów. Były za to trzy twarze, na których w ciągu jednej minuty runęły różne plany: Wiktor zobaczył utratę warsztatu, Galina zobaczyła prawdę o własnym małżeństwie, a Aleksiej zobaczył, że dom, który uważał za sprzedany, nadal stoi poza jego zasięgiem.
Na schodach Galina dogoniła mnie.
— Kolia.
Nie zatrzymałem się.
— Proszę, tylko minutę.
Odwróciłem się. Miała w ręku mały klucz z mosiężną blaszką. Znałem go. Otwierał boczną szufladę w kredensie babci Toni, tę, w której trzymała cukier zawinięty w gazetę.
— Znalazłam go w domu — powiedziała. — Mama zostawiła tam list do ciebie.
— Dlaczego nie dałaś mi go wcześniej?
— Nie wiedziałam, że istnieje.
— A teraz wiesz?
Skinęła głową.
— Wczoraj otworzyłam szufladę. Były w niej rachunki, stare fotografie i list. Twój list jest na wierzchu.
Wziąłem klucz, ale nie ruszyłem od razu.
— Przeczytałaś?
— Nie. Bałam się.
— Czego?
Galina popatrzyła na mnie długo.
— Że napisała o mnie prawdę.
Wróciłem do domu babci Toni jeszcze tego samego wieczoru. Światło w kuchni było wyłączone, lecz w popielniku nadal leżały dwa kawałki niezwęglonej brzozy. Szara kotka siedziała na piecu i patrzyła na mnie z wyrzutem, jakby miała pretensję, że tak długo mnie nie było.
Klucz pasował.
W szufladzie leżała koperta ozdobiona małym rysunkiem pieca. Nie była zalakowana. Na przodzie babcia napisała: „Dla Kolii, kiedy zaczną liczyć deski zamiast wspomnień”.
Otworzyłem ją przy stole, przy którym przez dziesięć lat jadłem jej placki.
„Kolia — zaczynał się list — jeśli to czytasz, znaczy, że już nie mogę powiedzieć ci tego sama. Nie zapisałam ci domu dlatego, że byłeś dobry dla mnie. Dobroci nie kupuje się testamentem. Zapisałam ci go, bo wiem, co zrobisz z tym miejscem”.
Pod spodem znajdował się drugi arkusz.
„Załóż tam izbę dla ludzi takich jak ja. Nie dom starców. Zwykłe miejsce, gdzie samotny człowiek może przyjść po herbatę, ogrzać ręce i poprosić o drewno, zanim będzie za późno. Jeśli nie będziesz miał siły, sprzedaj dom bez poczucia winy. Ale nie oddawaj go tym, którzy przypomnieli sobie o matce dopiero wtedy, gdy policzyli wartość ziemi”.
Usiadłem ciężko.
Nie płakałem podczas pogrzebu. Nie płakałem w sądzie. Płakałem dopiero przy tym zdaniu.
Następnego ranka Galina przyjechała sama. Bez męża, bez adwokata, bez eleganckiego płaszcza. Miała na sobie ciemny sweter, a w dłoni trzymała książeczkę bankową.
— Oddam pieniądze — powiedziała.
— Nie mnie.
— Wiem. Jej. Albo tobie, jeśli dom naprawdę ma służyć ludziom.
— Najpierw naprawisz dach na budynku felczera — odpowiedziałem. — Marija mówiła, że przecieka od dwóch zim.
Galina spojrzała na mnie zaskoczona.
— To wszystko?
— Nie. Później oddasz Wiktorowi jego część, jeśli rzeczywiście pożyczyłaś od mamy. A potem podpiszesz oświadczenie, że nie będziesz już próbowała sprzedać domu przez żadnego pełnomocnika.
— A jeśli odmówię?
— Wtedy zrobimy to zgodnie z prawem.
Przymknęła oczy.
— Mama miała rację. Zostawałeś, kiedy my zawsze szukaliśmy powodu, żeby wyjechać.
Nie odpowiedziałem. Nie chciałem, żeby jej skrucha stała się kolejną rzeczą, którą muszę dźwigać.
Wiktor przyjechał trzy dni później. Przyniósł starą skrzynkę narzędziową. Powiedział, że jeśli dom ma zostać, wymieni obluzowane zawiasy i naprawi ogrodzenie.
— Nie robię tego dla testamentu — oznajmił.
— Wiem.
— Nie, nie wiesz. Przez lata mówiłem sobie, że nie przyjeżdżam, bo matka jest uparta. Prawda była prostsza. Wstydziłem się, że nie mam dla niej czasu, a im dłużej nie przyjeżdżałem, tym trudniej było wejść przez furtkę.
Podał mi młotek.
— Powiedz, gdzie zacząć.
Wskazałem płot.
Aleksiej stracił pełnomocnictwo, pieniądze i żonę. Galina wyprowadziła się od niego jeszcze przed zakończeniem sprawy. Hipotekę unieważniono, gdy grafolog potwierdził, że podpis Antoniny został skopiowany. Wiktor sprzedał część warsztatu, spłacił dług i zachował mały zakład. Galina przekazała pieniądze na remont dachu w punkcie medycznym.
A dom?
Nie sprzedałem go.
Jesienią wyremontowałem pokój po lewej stronie pieca. Postawiłem tam dwa łóżka, stół, termos i półkę z lekami, które Marija mogła wydawać potrzebującym. Na drzwiach zawiesiłem tabliczkę: „Izba Toni”. Nie „dom Kolii”.
Pierwsza przyszła sąsiadka z końca wsi, dziewięćdziesięcioletnia Luba, która nie miała komu powiedzieć, że skończyła jej się sól. Potem przyjechał mężczyzna po udarze, a tydzień później kobieta z małej osady za rzeką, której piec wygasł w środku nocy.
Każdemu pokazywałem miejsce przy piecu.
Kotka babci Toni zamieszkała na ławie i od razu uznała, że izba należy do niej. Wszyscy się jej bali, dopóki nie odkryli, że wystarczy położyć obok kawałek gotowanego kurczaka.
Pewnego dnia Galina przyszła z nową tabliczką. Na odwrocie wyryto słowa, których nie chciała wcześniej pokazać.
„Tu można wejść bez wstydu”.
Przybiła ją obok starej, tej z imieniem Toni.
Potem weszła do środka, wyjęła z torby rachunek za dach i położyła go na stole.
— Mama lubiła, kiedy wszystko było zapisane — powiedziała.
— To dobrze. Niech tym razem zapis będzie o tym, co zrobiliśmy.
Za oknem wiatr poruszył żurawiem studni. Metal zaskrzypiał dokładnie tak, jak w zimowe poranki, gdy babcia Tonja wołała mnie na herbatę.
Wtedy do izby wszedł starszy mężczyzna, zdjęty z głowy czapkę i zapytał:
— Synku, można tu ogrzać ręce?
Przesunąłem mu krzesło bliżej pieca.
— Można. Dla takich ludzi ten dom został.
