Dzieci nazwały mnie łowcą cudzego domu, a kiedy sędzia poprosił o ostatni dokument, Wiktor nagle pobladł

— To nie jest testament, tylko dowód na to, że wykorzystał pan samotną staruszkę — powiedział adwokat Galiny, a jego złota spinka błysnęła w dusznej sali.

Siedziałem na twardym krześle naprzeciwko własnej sąsiadki, choć Galina od trzech lat nie była dla mnie sąsiadką. Była córką babci Toni. Tą samą, która dzwoniła raz w miesiącu i zawsze kończyła rozmowę słowami: „Mamo, muszę lecieć”. Teraz patrzyła na mnie tak, jakbym wszedł do jej domu nocą i wyniósł z niego całe życie.

Za oknami sądu kołysały się topole. Puch przyklejał się do szyb, a ciężkie powietrze pachniało kurzem, potem i mokrym drewnem z korytarza. Ścisnąłem dłonie między kolanami. Na palcu miałem cienką bliznę po toporze, pamiątkę po pierwszej zimie, kiedy zacząłem nosić Toni drewno.

— Dziesięć lat systematycznego budowania zaufania — ciągnął adwokat. — Pozwany pojawiał się w domu, wykonywał prace i stopniowo odcinał testatorkę od rodziny.

— Od której rodziny? — wyrwało mi się.

Galina poderwała głowę.

— Proszę nie udawać niewinnego. Mama była stara, chora i podatna na wpływy.

— Twoja matka sama prosiła mnie o pomoc.

— A ty bardzo chętnie jej pomagałeś, prawda? — syknął Wiktor.

Sędzia Iwan Dmitriewicz Korabliew uniósł wzrok znad akt.

— Panie Mikitin, odpowiada pan tylko na pytania. Czy nakłaniał pan Antoninę Pietrowną do sporządzenia testamentu?

— Nie.

— Czy wiedział pan, że dom zostanie panu zapisany?

— Nie wiedziałem nawet, że testament istnieje.

To była prawda. O testamencie dowiedziałem się dopiero u notariusza, kiedy przeczytał pierwsze zdanie, a Galina wypuściła z ręki długopis. Pamiętam ten dźwięk. Plastik uderzył o blat i potoczył się aż pod moje krzesło.

— Znał pan jej majątek? — spytał adwokat.

— Znałem jej piec, studnię i dach. Majątku nie znałem.

Ktoś na ławie dla publiczności cicho westchnął. Wtedy zobaczyłem w ostatnim rzędzie Mariję Siergiejewnę, felczerkę z punktu medycznego. Siedziała z torebką przyciśniętą do brzucha i patrzyła nie na mnie, lecz na Galinę. Jej pobladłe palce zaciskały się na metalowym zapięciu.

— Czy oskarżony izolował matkę? — dopytywał adwokat.

— Nie. Zimą odśnieżałem jej ścieżkę. Latem kosiłem trawę. Jeśli dzwoniła do dzieci, wychodziłem do sieni, żeby mogła mówić swobodnie.

— Skąd pan wie, że dzwoniła?

— Bo słyszałem, jak potem płakała przy piecu.

Galina gwałtownie odsunęła krzesło.

— To kłamstwo!

— Pani Galino — ostrzegł sędzia.

— Ona płakała, bo bała się, że ten człowiek zabierze jej dom!

W sali zrobiło się tak cicho, że usłyszałem tykanie zegara nad drzwiami. Babcia Tonja miała taki sam zegar. Zatrzymywał się zawsze o drugiej w nocy i trzeba było lekko stuknąć w drewnianą obudowę, żeby ruszył.

Sędzia przejrzał dokumenty, potem spojrzał na Galinę.

— Twierdzi pani, że matka nie rozumiała znaczenia podpisywanych czynności. Czy ma pani na to zaświadczenie lekarskie?

Adwokat wyjął plik kartek.

— Mamy zeznania sąsiadów oraz dokumentację wskazującą na wahania ciśnienia.

— Wahania ciśnienia nie oznaczają braku zdolności do czynności prawnych — odparł sędzia.

Wiktor pochylił się do siostry.

— Pokaż mu to, co znaleźliśmy.

Galina otworzyła teczkę, ale nie wyjęła papieru. Patrzyła na mnie z wyrazem twarzy, którego wcześniej u niej nie widziałem. Nie był to gniew. Bardziej strach.

— Mamy dowód, że pozwany kłamał — powiedziała.

— Jaki dowód? — zapytał sędzia.

Galina wsunęła palce pod gumkę teczki. Marija Siergiejewna nagle wstała z ostatniego rzędu.

— Panie sędzio, zanim to pokażą, muszę coś powiedzieć.

Adwokat odwrócił się do niej.

— Świadek nie został jeszcze wezwany.

— Właśnie dlatego przyszłam — odpowiedziała felczerka i wyjęła z torebki małą, zalakowaną kopertę. — Bo jeśli teraz zamilknę, Antonina umrze po raz drugi…

CZĘŚĆ 2

Koperta spoczęła na stole sędziego, a ja poczułem, jak pod kołnierzem koszuli zbiera mi się pot. Papier był pożółkły, lecz pieczęć z czerwonego wosku wyglądała świeżo. Marija Siergiejewna nie patrzyła na mnie. Wpatrywała się w Galinę, jakby czekała, aż ta sama przyzna się do czegoś, czego nikt jeszcze nie nazwał.

— Co znajduje się w kopercie? — zapytał sędzia.

— Oświadczenie Antoniny Pietrownej, spisane przy mnie, trzy tygodnie przed jej śmiercią.

— Dlaczego nie złożyła go pani wcześniej?

Felczerka przełknęła ślinę.

— Bo bałam się, że córka dowie się, iż je mam.

Galina poderwała się z krzesła.

— To absurd! Byłaś jej lekarzem, nie powiernikiem.

— Byłam człowiekiem, który widział, jak przyjechała pani do niej w listopadzie.

Wiktor uderzył dłonią w stół.

— Proszę nie insynuować.

— Nie insynuuję. Pamiętam dokładnie. Miałam tego dnia dyżur do siedemnastej. Antonina przyszła po leki na serce, chociaż ledwo chodziła po oblodzonym chodniku. Powiedziała, że córka kazała jej podpisać jakieś papiery.

— Kłamiesz — syknęła Galina.

Marija podeszła do stołu i położyła obok koperty mały notes w brązowej oprawie. Róg okładki był nadpalony, jakby kiedyś dotknął gorącej blachy pieca. Znałem ten notes. Babcia Tonja zapisywała w nim, kiedy kupiła sól, ile jajek oddała sąsiadce i ile razy Wiktor zadzwonił w danym roku.

— To prywatne zapiski — powiedział adwokat.

— Prywatne, ale własnoręczne — odparła felczerka. — Antonina chciała, żeby je otworzyć, jeśli ktoś spróbuje podważyć testament.

Sędzia spojrzał na mnie.

— Panie Mikitin, czy wie pan, co jest w tym notesie?

— Nie. Nigdy go nie widziałem.

To również była prawda. Przez dziesięć lat byłem w jej domu, a jednak nie znałem najważniejszej rzeczy, którą trzymała pod obrusem w kuchennej szufladzie.

Sędzia polecił otworzyć kopertę. Marija zdjęła pieczęć. W środku znajdowały się trzy kartki zapisane nierównym pismem i jeden rachunek z poczty.

— Przeczytam tylko fragment — powiedziała. — „Jeżeli moje dzieci powiedzą, że Kolia zmusił mnie do testamentu, niech zapytają, dlaczego przez dziesięć lat nie przyjechały, choć prosiłam o pomoc przy dachu. Nie zapisałam mu domu za drewno. Zapisałam go temu, kto przychodził, kiedy bolały mnie kolana i kiedy śnieg zasypał drzwi”.

W sali ktoś wciągnął powietrze.

Galina roześmiała się krótko, nerwowo.

— To nie dowodzi, że była przy zdrowych zmysłach.

— Jest jeszcze druga kartka — powiedziała Marija.

Adwokat wyrwał się z miejsca.

— Sprzeciwiam się odczytaniu dokumentu o nieznanym pochodzeniu.

— Dokument nosi podpis i datę — odparł sędzia. — Sprzeciw oddalam.

Marija rozłożyła kartkę.

— „Galina przyjechała z mężem i przyniosła umowę sprzedaży. Powiedziała, że dom i ziemia są nic nie warte, jeśli ja nadal będę tu mieszkać. Kiedy odmówiłam podpisu, zabrała mi dowód osobisty. Wiktor dzwonił następnego dnia i powiedział, że jeśli nie sprzedam, sam znajdzie sposób”.

Wiktor zrobił się czerwony.

— To niemożliwe. Nie mówiłem tak.

— Mam datę rozmowy — odpowiedziała Marija. — Antonina zapisała ją tego samego wieczoru.

Sędzia przeniósł wzrok na Galinę.

— Czy pani próbowała nakłonić matkę do sprzedaży domu?

— Chciałam ją zabezpieczyć.

— Za jaką kwotę? — zapytał niespodziewanie sędzia.

Galina zamilkła. Adwokat położył dłoń na jej ramieniu, lecz ona ją strąciła.

Wtedy Wiktor pochylił się nad aktami.

— Przecież wszyscy wiedzą, że ten dom jest wart przynajmniej dwa miliony.

Sędzia zastygł.

— Skąd pan zna wycenę, skoro twierdzi pan, że matka nie mogła samodzielnie sporządzić testamentu?

Wiktor spojrzał na siostrę. Jej twarz stała się biała jak papier.

— Bo… bo sprawdzaliśmy ceny.

Marija otworzyła notes na ostatniej stronie.

— Panie sędzio, jest jeszcze zapis z dnia śmierci Antoniny. O pieniądzach, które jej dzieci już pobrały…

CZĘŚĆ 3

Marija Siergiejewna wypowiedziała te słowa tak cicho, że przez moment nikt nie zrozumiał ich znaczenia. Potem otworzyła notes szerzej. Między stronami tkwił zszyty odcinek potwierdzenia bankowego.

— W grudniu zeszłego roku — powiedziała — Antonina wypłaciła z konta sto osiemdziesiąt tysięcy rubli. Tego samego dnia wpłynęły one na rachunek Galiny Pietrownej.

— To była pożyczka! — krzyknęła Galina. — Mama sama chciała pomóc!

— A trzy dni później — ciągnęła felczerka — kolejne sto dwadzieścia tysięcy przelano Wiktorowi. Przy przelewie Antonina dopisała: „na leczenie i naprawę warsztatu”.

Wiktor zerwał się z krzesła.

— Miałem problemy, ale oddałem jej pieniądze!

— Nie oddałeś — powiedziała Marija. — W notesie jest każda rata emerytury, każdy zakup lekarstw i każda prośba, na którą nie odpowiedzieliście.

Sędzia wyciągnął rękę po potwierdzenie. Papier zadrżał w palcach Mariji, ale nie puściła go, dopóki nie położyła go przed nim.

— Dlaczego Antonina nie powiedziała o tym wcześniej? — zapytał sędzia.

— Bo wciąż była ich matką — odparła felczerka. — I wierzyła, że pewnego dnia przyjadą nie po podpis.

Wiktor zacisnął szczękę.

— Ten chłopak ją nastawił przeciwko nam.

— Ja? — spytałem. — To ty nie przyjechałeś, kiedy dach przeciekał przez trzy tygodnie.

— Miałem pracę!

— A ona miała osiemdziesiąt lat i wiadro nad łóżkiem.

Galina zakryła twarz dłonią. Adwokat nachylił się do niej i szepnął coś gwałtownie. Sędzia jednak usłyszał.

— Powiedział pan, że jeżeli nie wygramy, wierzyciel zabierze warsztat? — zapytał Wiktora.

Wiktor zamarł.

— To sprawa rodzinna.

— Właśnie dlatego sąd musi znać motyw powództwa.

Galina spojrzała na brata z niedowierzaniem.

— Mówiłeś, że chodzi o godność mamy.

— Chodzi o wszystko! — wybuchł. — O dom, ziemię i pieniądze. Bez tego stracę warsztat, ludzi i mieszkanie. Myślisz, że po co tu leciałem przez pół kraju?

Jej usta rozchyliły się, ale nie padło z nich ani jedno słowo. W tym momencie zrozumiałem, że kłócili się nie o matkę. Kłócili się o to, kto pierwszy położy rękę na jej majątku.

Marija wyjęła ostatnią kartkę.

— Jest jeszcze podpis przewodniczącego rady weteranów i mój. Byłyśmy obecne, kiedy Antonina u notariusza potwierdzała, że rozumie treść testamentu. Sama podała powód. Powiedziała: „Dzieci odziedziczą moje rzeczy, ale dom musi dostać człowiek, który umiał w nim zostać”.

Adwokat wstał.

— To nie zmienia faktu, że pozwany mógł wywierać wpływ.

— Wpływ? — Marija odwróciła się do niego. — Kiedy Antonina podpisała testament, spytała mnie, czy Kolia będzie mógł nadal mieszkać w domu, jeśli nie będzie chciał. Nie pytała, czy on ją nagradza. Pytała, czy dom nie stanie się dla niego ciężarem.

Poczułem ucisk w gardle. Wtedy zrozumiałem, dlaczego babcia Tonja przez ostatnie tygodnie patrzyła na mnie dłużej niż zwykle. Myślałem, że po prostu była zmęczona.

Sędzia zamknął akta.

— Wniosek o unieważnienie testamentu zostaje oddalony. Dokument został sporządzony przez osobę świadomą i przy zachowaniu wszystkich wymogów.

Galina spuściła głowę. Wiktor uderzył pięścią w stół, lecz tym razem nikt się nie cofnął.

Kiedy wyszliśmy na korytarz, adwokat dogonił mnie.

— Panie Mikitin, to jeszcze nie koniec. Jest hipoteka na części gruntu. Antonina podpisała ją kilka dni przed śmiercią.

— Hipoteka? — powtórzyłem.

— Jeśli nie zostanie spłacona, dom może zostać sprzedany niezależnie od testamentu.

Wyjął z teczki kopię dokumentu. Podpis babci Toni widniał na dole, lecz pod nim zapisano nazwę spółki, której nigdy nie znałem.

A kiedy przeczytałem nazwisko pełnomocnika, zobaczyłem, że Galina przestała oddychać…